Иммунитетны ныгыту өчен 10 төп кагыйдә

Һәр бала туганда ук нормаль иммунитет белән туа. Шуңа күрә иммунитетны «күтәрү», «ныгыту» дигәндә ата-аналар моны күздә тотып эш итәргә тиеш. Иммунитетны барытик нинди дә булса авыруга карата чыныктырырга мөмкин. Мәсәлән, кайбер конкрет авыруларга каршы вакцина ясатып. 

Фото: pixabay.com

Иммунитетын күтәрәм диеп балаларына кирәксез, файдасыз, ә кайвакытта, хәтта, зарар китерә торган чаралар кулланудан баш тартыгыз. Баланың иммун системасы дөрес эшләсен өчен бары тик шушы 10 гап-гади кагыйдәне үтәү дә җитә:

1 — Чисталыкка — «ӘЙЕ», ә стерильлеккә — катгый «ЮК»!

2 — Артыгын ашауга, чамасыз күп ризыкка, аппетитсыз ашауга, көчләп ашатуга — катгый «ЮК»!

3 — Өйдәге һаваның артык җылы булуына һәм тузанга — «ЮК»! Өйдәге чисталыкка һәм температурага игътибарлы булу — еш җилләтү, һава алмаштыру, тузан сөртү — мәҗбүри!

4 — Физик активлыкка — «ӘЙЕ»!

5 — Саф һавага — «ӘЙЕ», ә өйдә телевизор-компьютер алдында утыруга — катгый «ЮК»!

6 — Баллы ризыкларга, күп шикәргә — «ЮК»!

7 — Салкын эчемлекләргә — «ӘЙЕ»! Балагызга курыкмыйча салкын су һәм сөт ише эчемлекләрне бирә аласыз, бу — чыныктыра.

8 — Балагызның регуляр рәвештә «тышкы чыгу»ына игътибарлы булыгыз.

9 — Баланы дару белән дәвалау — бары тик табиб кушуы белән генә һәм дарудан башка авыруны җиңеп чыга алмауга инанганнан соң гына башкарылырга тиеш. Һәм кулланган даруларның эффективлыгы исбатланган булырга тиеш.

10 — Әти һәм әни белән күбрәк вакыт уздыруга — «ӘЙЕ», ә смартфоннарга — «ЮК»!

@doctor_komarovskiy

Бала белән кибеткә: хокукларыңны төгәл бел!

Кибетләр, сәүдә үзәкләре  – минем яраткан темам, җәмәгать. Заманында бала тудыргач була торган депрессияне кибетләр ярдәмендә җиңгән кеше мин!  Шуңа күрә бу өлкәдә бик яхшы “йөзәм”. Тик күп әниләр әлеге урыннарга бик сирәк йөри. Яңа ел алдыннан, мәсәлән… Шул уңайдан сезгә ярдәм итү йөзеннән, бала белән кибеттә йөрү кагыйдәләре турында сөйләп бирергә булдым да инде.

Без кызым белән сәүдә үзәкләренә ул туып, бер ай узгач ук йөри башладык. Шуңа күрә авыз тутырып: “күрмәгән калмады” дип әйтә алам.  Хәзер исә ике яшьлек сабыем да  әлеге кибетләрне бик тә үз итә. Сәүдә үзәгенә охшаган берәр бина күрсә: “урра, кибет”, — дип кычкырып җибәрә.

Бала кечкенә чагында кибеттә йөрүнең әллә ни авырлыгы юк, әлбәттә. Ятып кына торган бала нинди проблема тудырырга мөмкин ди инде, име? Ә менә үсә төшкәч исә хәлләр мөшкелләнә. Нәни куллары белән тегесен дә, монысын да эләктерергә генә торган балага консультантлар кырын карый башлый, кайсыберләре шелтә дә белдереп алырга тартынмый.  Әгәр дә шук-шаян сабыең берәр уенчык, сок, савытны төшереп ватса, дөнья бетә. Нәкъ менә шуңа күрә дә күп кенә әниләр бала белән сәүдә үзәкләрендә күңел ачуга караганда, өйдә моңаеп утыруны кулайрак күрә. “Нервыларым янга калыр, ичмасам”, — янәсе.

Тик мин андый түгел, җәмәгать. Миңа, руслар әйтмешли, “движуха” кирәк. Шуңа күрә балага бәйле рәвештә килеп чыгарга мөмкин булган авырлыкларны “эһ” дигәнче җиңәргә өйрәндем. Сезне дә өйрәтәм хәзер. Язып алыгыз да, балагызны җитәкләп,  яңа ел бүләкләре җыярга сәүдә үзәгенә ашыгыгыз.

Беренче мисал. Коляскада тыныч кына мультфильм карап утырган баламны этә-этә балалар кибетенә килеп кердем. Як-якта күзне камаштырган төрле төстәге кием-салымны күреп, балам “аһ” итте. Мин стеллажлар аша барам, ә балам як-яктагы кием-салымны тоткалый. Ачу китереп артымнан йөргән консультант моны күреп авыр сулый, тик әлегә дәшми. Шулвакыт коляскам стеллажлар арасындагы кысан арага сыя алмыйча киштәләрнең берсенә китереп бәрә. Теге консультант түзми: “акрынрак кыланыгыз инде, кибетне җимерәсез бит”, — дип миңа мөрәҗәгать итә. Шул ук вакытта кызым кулына ялгыш эләккән майканы тартып алырга да өлгерә әле.

Әгәр дә кибетләргә яңа гына йөри башлаган “чәйнек” булсам, башымны иеп, гафу үтенеп чыгып китәр идем, мөгаен. Тик мин бит хәзер акыллы. “Хөрмәтле туташ, сез миңа шелтә белдергәнче, башта күзегезне ачып, кибетегезне күздән кичерегез. Кечкенә генә мәйданга күпме кием тутыргансыз. Ә закон буенча стеллажлар арасында  ким дигәндә 1,4 метр ара булырга тиеш. Ә сезнең күпме? 50 сантиметрмы? Өстәвенә, сез балалар кибете. Сабыйлар әлеге затлы майкаларыгызны тоткаламасын дисәгез, дөрес итеп элегез”, — дип җиффәрәм. Алай гына да түгел, шикаятьләр китабын сорап алам да, әлеге кибетләр челтәренең Россия буенча бердәм номерына шалтыратып зарланырга җыенуым турында әйтәм. Консультантны алыштырып куялар мени? Гафу үтенүдән башка чарасы калмый.

Икенче мисал шулай ук стеллажлар һәм киштә аралары белән бәйле. Мәсәлән, кибетләрнең берсендә балагыз ялгыш кына берәр предмет яки ризык төшереп ватты ди. Әлбәттә инде сездән бу товар өчен өстәмә түләү таләп итәчәкләр. Тик сез бирешмәгез. Әгәр дә бу хәл чыннан да ялгыш булган, ә стеллаж яки киштә арасындагы ара озынлыгы законга туры килми икән, әлеге гадәттән тыш хәлдә кибетнең үзен гаепләгез.  Акчаны судтан соң гына түләячәкмен, диегез. Әгәр дә инде чыннан да балагыз гаепле икән, ул чагында бәхәсләшмәскә киңәш итәм. Хәер, бәхәсләшә дә аласыз, билгеле. 100-200 сум өчен кибетнең сезнең белән судлашасы килмәс, мөгаен. Тик әхлак һәм кешелеклелек дигән нәрсә дә бар бит әле. Иң мөһиме, гаебегез юк икән, мәмкәләнеп тормагыз.

Чираттагы мисал исә кием-салым белән бәйле булачак. Инде әйткәнемчә, үсә төшкән баланың коляскада тик кенә утырасы килми. Ул әле бу әйберне, әлеге тегесен тоткалый башлый. Кайчакта үзең дә коляска өстенә берәр кием-салым яки алка ише кечкенә әйбер ташлыйсың да, онытасың. Ә кибеттән чыгып барганда, синең карак икәнлегеңне белгертеп ишектәге теге нәмәрсә чиный…

Ярый ла, сакчылар синең бала белән булуыңны аңлап, берсүзсез җибәрсә. Кайчакта әллә нинди хәлләр була бит. Мәсәлән, бер тапкыр безне кызым белән чүттән генә полиция участогына алып китми калдылар. Нәрсә өчен дисезме? Кызым кибеттә эләктергән көзге аяк киеменең бер сыңары өчен!!! Миңа ул бер сыңар аяк киеме нигә кирәк микән инде??? Әле минем размер булса ярар иде. Берәрсенә бүләккә дип алып чыгуым булгандыр инде…

Көлсәң көл, еласаң ела. Шуңа күрә, җәмәгать, беркайчан да кибеттә ашык-пошык йөрмәгез. Кибеттән чыгар алдыннан туктап, коляскагызны,балагыз кулындагы предметларны яхшылап тикшерегез. Артык проблемалардан азат булырсыз.

Яшь әни язмалары

Бала белән рәсем ясыйбыз: “нәрсә ясыйсың?” дип сорама!

Соңгы вакытта кызымның иң яраткан шөгыле – рәсем ясау. Кая барса да, кайда гына тукталсак та миннән кәгазь, ручка, карандаш, буяу сорап аптырата. Ә иң мөһиме, ул рәсем ясаганда мин аның янында утырып торырга, аны күзәтергә тиеш…

Менә ул кулына карандаш алып, ап-ак кәгазь битенә нәрсәдер сызгалап куя. Әлбәттә инде анда нинди дә булса сурәтнең “с” хәрефе дә юк. Мин исә барыбер аны мактаган булам. “Кызым, бу нәрсә соң? Бигрәк матур чыккан”, — дип сорыйм. Балам исә еш кына уйга кала, нәрсә дип җавап бирергә белми…

Шулай бервакыт медицина үзәкләренең берсендә чират көтеп утырганда безнең әлеге әңгәмәне шушы үзәктә эшли торган  психолог ишетеп алган. Ул безнең янга килеп утырды да, миңа бу яшьтә баладан “нәрсә ясадың”, — дип сорарга ярамаганлыгын аңлатты. Әлеге сүзләр минем өчен чын мәгънәсендә яңалык булды. Аның турында сезгә дә сөйләргә карар кылдым.

Бактың исә, нәни балалар кәгазьгә конкрет предметлар, сурәтләр ясаудан тыш, үзләренең эмоцияләрен, хис-кичерешләрен дә төшерәләр икән. Нинди төс кул астына эләккән – шунысын кулланалар. Куллары кайсы якка теләгән, карандаш шул якка таба сызган. Шул рәвешле алар гади сурәт төшереп кенә калмый, ә бу процесс белән яшиләр, үзләренең эчке халәтләрен күрсәтәләр икән.

“Әгәр дә баладан адым саен “нәрсә ясадың?” – дип сорасаң, ул уйга калачак. “Әһә, мин конкрет пердметлар гына ясарга тиеш икән бит”, — дигән фикер формалашырга мөмкин. Һәм ул үзе дә сизмәстән, үзенең уйлап чыгару сәләтен камилләштерәсе урынга, әти-әни, башка өлкәннәр күнеккән әйберләр ясый башлый: конкрет чәчәк, йорт, чыршы, кояш һәм башкалар”, — дип сөйләде психолог.

Әлеге сөйләшүдән соң мин чын мәгънәсендә уйга калдым. Чыннан да, мин баламнан һәрвакыт “нәрсә ясыйсың?” дип сорыйм. Әгәр дә ул берәр предмет исемен атаса, мин аның “хатасын” дөресләргә дә маташам әле: “бу кояш мени, кызым… Кояшның нурлары кая соң?”…  Димәк, үзем дә сизмәстән, баламны шул үзем күнеккән предметлар ясарга өйрәтәм булып чыга. Ә бит ул кайчакта миннән дә рәсем ясавымны сорый. Мин рәссам түгел һәм рәсем ясарга яратмыйм. Һәм әлбәттә инде, һаман шул бер үк йорт, чәчәк, агач, чыршы һәм кояш ясыйм.

Ә психологлар исә “нәрсә ясыйсың?” дип сораудан тыш, 8 яшькә кадәр баланы рәсем ясарга өйрәтүне дә катгый тыя икән. Бала нәрсә тели шуны ясарга, ничек тели, шулай буярга хаклы ди. Бала ясаган рәсемне беркайчан да төзәтергә, ясап бетерергә ярамый дип белдерә алар. Әгәр дә бала шундый позициягә күнексә, үскәч тә аның хаталарын төзәтергә туры килмәгәе…

Нәрсә дә булса ясауны тыю шулай ук ярамый торган хәл икән. “Тирә-якка карата агрессив булган бер бала  сугыш элементларын, автоматлар ясарга яраткан. Тик әнисе аңа бу рәсемнәрне ясауны катгый тыйган. Нәтиҗәдә, бала әлеге эмоцияләрен кәгазьдә калдырасы урынга, җәмгыяткә алып чыккан”, — дип сөйләде миңа психолог.

Уф, җәмәгать, яңа көн тудымы – яңалык! Балама әле өч яшь тә юк, башым инде баланы дөрес итеп тәрбияләү, камилләштерү турындагы фикерләр белән шыплап тулды. Ә сез бу рәсем ясау турындагы фикерләр белән килешәсезме?

Яшь әни язмалары

ДЖЕМЛЫ ПЕЧЕНЬЕ — рецепт

80-90-нчы еллар балаларына бу рецепт яхшы таныш: җәй әзерләп куелган кайнатмадан, майлы камырдан әзерләнә ул, һәм гаять тәмле була Үзегез дә пешереп карап шуңа инаныгыз әле.

ИНГРЕДИЕНТЛАР:

— 500 г он
— 200 г сыер мае
— 250 г шикәр комы
— 2 аш к. каймак
— 1 бал к. чәй содасы
— 300-500 мл куе кайнатма

ӘЗЕРЛӘҮ ПРОЦЕССЫ:

1. Сыер маен эретәбез. Ул эрегәч өстенә йомырка, шикәр комы, каймак, сода һәм он салып болгатабыз. Куе камыр килеп чыгарга тиеш.

2. Әзер камырны 3:1 хисабы белән ике өлешкә бүлеп, 1 сәгатькә суыткычка куеп торабыз.

3. Майланган табага камырның зур өлешен җәябез. Камыр өстенә джем агызабыз. Камырның кечкенә өлешен угычтан яки иттарткычтан чыгарып, джем өстенә җәябез.

4. Печеньене 200 градускача җылытылган духовкада, 20 минут тирәсе пешерәбез. Пирог формасында да, печенье кебек тә кисәргә була.

ЧӘЙЛӘРЕГЕЗ ТӘМЛЕ БУЛСЫН!

Түгәрәкләргә кайчан йөртә башларга?

Алдан ук әйтеп куям: бик тә нечкә һәм катлаулы теманы күтәрәм. Нигә катлаулы, дисезме? Чөнки бу тема прививкалар очрагындагы  кебек үк бик күпләрне борчый һәм ни өчендер шактый әниләрне “нервыланырга” мәҗбүр итә.

Дөресен генә әйткәндә, мин “развивашкалар” темасының шул дәрәҗәдә популяр икәнлеген белми идем. Тик күптән түгел бер баланың туган көненә баргач, шактый гына әниләр минем: “ике яшькә кадәр баланы төрле түгәрәкләргә йөртү кирәк түгел дип саныйм, өйдә дә бик яхшы камилләшәләр”, — дигән сүземне ошатмады. Берничәсе исә, хәтта, “очып кунарга” да читенсенмәде.

“Син балаңны “развивашкаларга” йөртмисең әллә? Нишләп? Нигә? Кызың яшьтәшләреннән артта кала бит. Хәзер түгәрәккә йөрмәгән бала юк”, — дип сайрады әңгәмәдәшем.

Я, шушы җөмләгә сез нәрсә дип җавап бирер идегез? Минем балам турында борчыла бит инде бу үзенчә… Мин югалып калмадым, билгеле. “Нишләп әле ике яше дә тулмаган баланы төрле түгәрәкләргә йөртеп интектерергә ди? Бу “развивашкалар” балага түгел, беренче чиратта, сезнең үзегезгә кирәк. Өйдә ятып туйгансыз, ахрысы. Дөресен әйтим, мин моны гади модага иярү дип саныйм”, — дип җиффәрдем…

Юууук, сез дөрес аңлагыз, мин “развивашкаларга” каршы түгел, әлбәттә. Үзебезенең дә анда берничә мәртәбә барып караган булды. Аларның барыбер файдасы юк, дип тә раслый алмыйм. Бары тик мин әлеге түгәрәкләрдә бирелә торган мәгълүматны ата-ана өйдә дә бик яхшы өйрәтә ала дип саныйм.  Аннары, психологлар да шуны ассызыклый: ике яшькә кадәр бала, беренче чиратта, әти-әни янында булу, аларның гадәтләрен өйрәнү, тирә-якны күзәтү аша камилләшә. Аңа һәрнәрсә кызык. Иң мөһиме, сабыйның тирә-якны өйрәнү процессына каршы килмәскә, төрле чикләүләр кертмәскә кирәк. Әгәр дә инде төрле “развивашкалар”дагы кебек камилләштерәсегез килә икән, балалар кибетләренә рәхим итегез. Андагы ассортимент ошамаса, социаль челтәрләрдә төрле эшкуарлар да балалар өчен берсеннән-берсе кызыклы уен әсбаплары тәкъдим итә. Җаның кайсын тели, шунысын сайлап ал.

Ә “модага иярү”гә килгәндә, мин чыннан да шулай дип саныйм. Ата-аналарның күбесе балаларын “развивашкалар”га нәкъ менә шушы сәбәп буенча йөртә. Күршеләренең баласы йөри, дус кызы да сабые белән әлеге түгәрәкләрдән кайтып керми… ә алар кемнән ким? Аннары, балалар мәйданчыгында “минем балам түгәрәккә йөри”, — дип әйтеп куйсаң, сиңа хөрмәт артыр төсле тоела. “Менә бу шәп ана, ичмасам! Баласы белән тугач ук шөгыльләнә башлаган. Маладис!”, — янәсе.

Аннары ике яше дә тулмаган нәни балаларның камилләшү тизлеге түгәрәкләргә йөрүгә  берничек тә бәйле була алмый кебек. Минем күз алдымда гына да ике-өч шундый мисал бар. Берәүләрнең баласы атнасына өч-дүрт мәртәбә “развивашка”га  йөри, икенчеләренең сабыеның исә андый җиргә барып та караганы юк. Һәм беләсезме, нәрсә? Әлеге ике бала бер-берсеннән берничек тә аерылмый. Бер дәрәҗәдә сөйләшәләр, уйныйлар, тыңлыйлар. Бер сүз белән әйткәндә, берсен алып икенчесен куярлык түгел…

Менә шундый фикерләр, җәмәгать. Бәлки сез килешмәссез дә. Тик мин  чыннан да ике яшькә кадәр баланы төрле түгәрәкләр белән интектерү кирәк түгел дип саныйм. Өч яшь тулгач исә гимнастика, бию, бассейн ише түгәрәкләргә йөри башларга хыялланабыз, Алла боерса. Ә аңарчы рәхәтләнеп безнең янда гына камилләшсен.

Яшь әни язмалары

Ә сезнең балагыз юына беләме?

Бактың исә, ике яше тулган була иртүк торып битен, кулларын юарга, тешләрен чистарта белергә тиеш икән. Әгәр дә сабый бу эшләрне үзе башкармый икән, димәк, аның әти-әнисе әлеге өлкәгә тиешле игътибар күрсәтми дигән сүз…

Фото: pixabay.com

Шәхсән без, өлкәннәр өчен, бу гамәлләр бик тә гадәти кебек тоела. Баланы максатчан рәвештә шәхси гигиена кагыйдәләренә өйрәтмәсәң дә була дип саныйбыз. Вакыты җиткәч, үзләре өйрәнерләр әле, янәсе. Хәер, күп очракта бу ялкаулыктыр. Сабыйларны кул, бит юарга, теш чистартырга өйрәтергә иренәбез… Әйе-әйе, нәкъ менә иренәбез. Кызымның кулы, бите пычрандымы, мин аны тиз генә раковина янына алып барам да, ике секунд эчендә барлык пычрагын юып төшерәм. Ә ул үзе юа башласа, моңа ким дигәндә биш минут вакыт китә. Алай гына да түгел, тирә-як су белән тула, теге юып төшерелгән пычрак бөтен дөньяга чәчри. Моңа тыныч кына карап торуы ай-һай авыр шул. Өстәвенә, күпме вакыт кирәк!!!

Теш чистарту белән шул ук хәл. Беренче вакытта балама шул пасталы щетканы тоттырмас өчен әллә ниләр бирергә әзер идем. Чөнки ул тешен чистартмый, ә паста ашый. Ә паста зарарлы. Шуңа күрә бу эшне озак вакыт кызым белән сугыша-сугыша башкардык…

Һәм мин кызыма ике яшь тулганда, аның минем ярдәмнән башка кул да юа, теш тә чистарта белмәвен аңладым. Ә иң аянычы – бу тулысынча минем гаеп иде. Ул ничә тапкырлар үзе кул юарга, теш чистартырга омтылды, ә мин аңа рөхсәт итмәдем. Ул бит әле кечкенә, янәсе… Ә танышымның баласы исә бу эшләрне “эһ” дигәнче башкара әнә.

Шушы ялгышымны аңлаганнан соң исә  тиз арада эшкә керештем. Баланың кулларын юу, теш чистарту кебек гамәлләр белән саубуллашрыга карар кылынды. Кызым: “кулым пычранды”, — дип минем янга йөгереп чыга. Мин исә аны ваннага кертеп җибәрәм. Кулына сабын тоттырам. Башта янында саклап торып маташкан идем дә, тик теге бөтен дөньяга чәчри торган су ачуымны чыгара бит. Балама ярдәм итәргә кул кычыта… Булмый бу болай, мин әйтәм — карап тормаска кирәк. Шуннан соң, гомумән, ваннага керми башладым. Теләсә нишләсен, янәсе…

Нәтиҗә исә озак көттермәде. Бер атна дигәндә кызым кулын үзе юарга өйрәнде. Сабын белән дә дуслашты. Берничә мәртәбә күзенә сабын кереп, яртышар сәгать акырды-акыруын. Тик аннары аның уенчык түгел икәнлеген, ниһаять, аңлады кебек. Хәзер үзе сабын белән кул юа. Аннары миннән сөлге дә сорап ала әле.

Теш чистартуга килгәндә исә, монда авыррак. Мин кызыма пасталы щетка тоттырам-тоттыруын. Ул исә тырыша-тырмаша тешен чистарткан була. Тик стоматолог миңа баланың тешен ким дигәндә өч яшькә кадәр өлкәннәр чистартырга тиеш дип белдерде. Янәсе, балалар үзләре моны җиренә җиткереп башкара алмый. Шуңа күрә бу мәсьәләдә кызым белән һаман сугышабыз. Кайчакта нервыларым кыл кебек сузыла, хәтта. Тик чистартмыйча да булмый. Безне бер яшьтә үк инде  алгы ике тешегездә кариес дип кайтарганнар иде…

Менә шулай, җәмәгать. Хәзер кызым шактый мөстәкыйль инде. Кулларын да үзе юа, тешен дә чистарта. Иң мөһиме, миңа да эш кимеде. Минут саен бала күтәреп ваннага йөгерәсе юк. Әлеге гамәлләргә өйрәткәннән соң тормышның болай җиңеләясен белгән булсаммы?  Бу эшне 1,5 яшьтә үк башлаган булыр идем.

Яшь әни язмалары