«Кызымны артык чисталыкта үстерүдә гаеплиләр…»

“Уф, тынычлыкта калдыр инде ул балаңны! Пычрак кулы белән конфет тоткан икән, дөнья беткән..!”

Сез инде беләсез, минем дүрт бала (!) анасы булган бер бик яхшы танышым бар. Беркөнне ул мине кызымны артык чисталыкта үстерүдә гаепләде. Янәсе, бу рәвешле мин аның иммунитетын какшатам икән.

Әйе, килешәм, мин артык куркак һәм быткыч ана! Өстәвенә, соңгы вакытта ОРВИ, грипп, кызамык турында шулкадәр күп сөйлиләр ки, үзем дә сизмәстән депрессиягә биреләм, борчыла башлыйм. Шуңа күрә ярты сәгать саен кул юу, баланың борынына вируслар керүне тоткарлый торган  дарулар салу хәзер көндәлек процедураларга әверелеп бара. Кая барасың, баланы ничек тә булса вируслардан сакларга кирәк бит инде…

Ә менә танышым минем белән килешми. Аның фикеренчә, нәниләр вируслар арасында үсәргә тиеш. Баланы микроблардан саклау, киресенчә, организмны какшата гына дип саный ул. “Баланың кулын минут саен юмыйлар инде. Бигрәк тә сабын белән. Ул бит начар микроблар гына түгел, ә файдалыларын да юып төшерә”, – дип шелтәләде ул мине. “Аннары ник чирли икән балам дип миңа шалтыратасың”, – ди.

Бу сөйләшүдән соң мин уйга калдым. Чыннан да, аның сүзләрендә дөреслек юк түгел, ахрысы. Икенче бер танышым (бала тудыру йортында бергә яткан идек) яңа туган баласын озак кына кеше күп йөри торган урыннарга алып чыгудан куркып яшәде. Анда микроблар, вируслар оясы, янәсе. “Иммунитеты ныгыгач йөри башларбыз әле”, – дип  әйтә иде ул. Тик иммунитет ныгымады, ахрысы. “Балам бик еш авырый”, – дип зарлана…

Тагын бер мисал китерәм. Безнең күрше подъездда чегән гаиләсе яши. Шактый җитеш, заманча гаилә. Тик балаларына карап бер дә алай димәссең. Кайчан карама, алар гел урамда. Җәй көне чәчләре тузгыган, үзләре яланаяк, балалар мәйданчыгында мәш киләләр. Әниләре аларга төшке ашны да кайчак урамга алып чыгып ашата. Башта мин бу гаиләгә бик сәерсенеп карый идем, тик соңрак әниләре белән танышкач, фикерем үзгәрде. Ул шактый сөйкемле хатын булып чыкты. Сөйләшеп киттек. Һәм беләсезме, ул миңа нәрсә диде:  аларның балалары ОРВИ белән бик сирәк авырый икән.

“Борын тыгылу, маңка агу, 37-38 температура кебек вак-төяк авырулар вакытында беркайчан да дару бирмибез. Нишләп әле баланың организмын теләсә нәрсә белән тутырырга ди. Иммунитет үзе көрәшә, үзе җиңә – шулай булырга тиеш. Зурысын бирмәсен…” – дип шаккаттырган иде ул мине.

Ә мин баланың борыныннан маңка күрендеме, тизрәк даруханәгә йөгерәм. Юууук, мин мондый позиция белән беркайчан да килешә алмаячакмын, мөгаен. Бала пөхтә  итеп  киенгән һәм  аяк-кулы чиста вакытта гына мин үземне тыныч хис итәм. Сүз дә юк, артык чисталыкның зарарлы икәнлеген дә беләм. Тик үземне берни дә эшләтә алмыйм.  Нишләргә икән?

Яшь әни язмаларыннан…

Иммунитетны ныгыту серләре (РЕЦЕПТЛАР)?

Кышка кергәндә, каты салкыннар башлану белән йөткерә-төчкерә башлаганчы, иммунитетны ныгыту ягын карагыз. Ныклы иммунитет – үпкәгә салкын тиюләрдән, томау төшүдән, ютәлдән саклар.

 

Беренче эш итеп иммунитетның иң якын дусларын исегездә калдырыгыз: прополис, алоэ, сарымсак, имбирь, лимон һәм, әлбәттә, бал. Ничек, күпме кулланасын үзебез өйрәтербез.

  1. Ике зуррак лимоннарны алып согын сыгабыз. Шул ук күләмдә бал кушып, әкрен утта җылытып алабыз. Катнашманы берәр атна дәвамындац, иртәләрен эчегез.
  2. 1 стакан бал, 50 гр имбирь тамыры, 1 лимон алабыз. Лимонны кабыгы белән бергә угыч аша чыгарабыз, төшләрен алып атабыз. Имбирьне әрчеп, вак итеп турыйбыз. Банкага салып, өстенә бал агызып әйбәтләп болгатабыз. Ике ай дәвамында, караңгы, салкын урында төнәтәбез. Көненә 3 тапкыр, бер аш кашыгы күләмендә эчәбез.
  3. Ике аш кашыгы прополисны 250 мл аракыда 10 тәүлек тирәсе төнәтәбез. Әзер булгач сөзәбез. Олылар көненә ике тапкыр бер бал кашыгы күләмендә эчәргә тиеш. Тәмгә бик тәмсез, әче ул. Шуңа балаларга бер стакан сөткә 3-4 тамчы тамызып бирегез. Бу дару иммунтетны ныгытып кына калмый, авыру башлангач та килешә. Авырырга маташучы кеше башында ук шушы төнәтмәне эчсә, көн-көн ярымда салкын тиюнең эзе дә калмас.
  4. Алоэ согын һәм сыек бал алабыз. Күләмнәре 1:1 булырга тиеш. Әйбәтләп болгатып ашаганнан соң көненә өч тапкыр, бер бал кашыгы эчәбез.
  5. Бер лимон һәм бер баш сарымсакны угыч аша чыгарабыз. Суга салып 3-4 көн караңгы урында төнәтәбез. Иммунитетны ныгыту өчен бер ай дәвамында 1 аш кашыгы эчәргә кирәк.
  6. Сарымсакны угыч аша чыгарып, 1:1 күләмендә бал белән болгатабыз. Ашар алдыннан көненә өч тапкыр, бер бал кашыгы эчәбез. Артыннан су эчеп куегыз.

Баланы ничек татарча өйрәтергә?

Соңгы вакытта яшь ата-аналардан әлеге сорауны көннән-көн ешрак ишетергә туры килә. Күп гаиләләр, бигрәк тә шәһәр җирендә яшәүчеләргә, бу проблема аеруча таныш. Ничек кенә сәер яңгырамасын, өйдә бары тик татарча гына сөйләшкән гаиләләрдә дә бакчага йөри башлаган бала кинәт кенә русчага күчә.

Дөресен әйтим, бу мәсьәлә мине авырлы чакта ук борчый башлаган иде инде. Ник дигәндә, ирем татарча начар сөйләшә, өйдә күп очракта русча аңлашырга туры килә. Һәм көн кебек ачык: бу баланы татар теленә өйрәтүдә шактый зур киртә булачак… Ә мин кызымның татарча да, русча да матур итеп сөйләшүен телим.

Өстәвенә, дусларым, танышларым арасында да бу проблема белән очрашкан парлар бихисап. Мәсәлән, күршеләребезне генә алыйк. Гап-гади татар гаиләсе. Өйдә барысы да матур әдәби татар телендә аралашалар. Үзем шаһит: кызлары өч яшькә кадәр бер рус сүзе дә белми иде. Хәзер исә аңа биш яшь һәм ул бары тик рус телендә генә аралаша. Син аңа татарча дәшәсең, ә ул сиңа русча җавап бирә. “Балалар бакчасында да татар төркеменә йөри, югыйсә. Тик аның исеме генә инде, ахрысы. Барлык балалар да үзара русча аралашалар. Кызыбыз да рус телен хәзер су урынына эчә. Татарча сөйләштереп булмый”,  – дип сөйләп торды әнисе.

Икенче бер танышларымда шул ук хәл. Хәер, аларда әле татар телен искә төшерү буенча алга китеш күзәтелә башлаган. Энесе тугач, өлкән малайлары аның белән татарча гына аралаша ди. “Мин русча эндәшсәм, ул аңламаячак. Чөнки мин үзем дә кечкенә чакта бу телне белми идем”, – дип әйтә икән.

Менә шулай, җәмәгать. Әлеге мисаллар мине чын мәгънәсендә уйланырга мәҗбүр иткән иде. “Баламны ничекләр татарчага өйрәтәсе булыр инде?” – дип хафаланганым әле дә хәтердә. Һәм юкка булмаган икән. Кызымның теле тулысынча ачылып бетте диярлек, тик ул чыннан да татарча сөйләшми. Мин исә оялам. Авылга кайтсам, туганнар күземне ачырмый. Бу юлы да: “Монда бөтен Татарстан татар теле өчен көрәшкәндә нишләп әле син кызыңа туган телен өйрәтмисең?” – дип шелтәләделәр әле.

Юк, мин тырышмыйм түгел, тырышам. Татарча бишек җырлары җырлыйм, аның белән татар телендә генә аралашам, татар китаплары укыйм. Татар телен аңлый, тик барыбер русча җавап бирә. Әле беркөнне әнигә дә: “Кызымны алып кайтам, татарчага өйрәтеп бирегез”, – дигән идем, “Үз балаңны үзең өйрәт, миңа сезне өйрәтү дә җиткән”, – дип кенә җаваплады. Шулай булгач, әби-бабайга да салынып булмый хәзер.

Хәер, күптән түгел бер танышым “балам татарча белми” дип зарланганымны тыңлап торды да, бер яхшы киңәш бирде. Бактың исә, ул бары тик русча гына аралаша башлаган баласын  көннәрдән бер көнне “ишетми” башлаган икән. Ягъни, әгәр бала русча сорау бирсә, ишетмәмешкә салыша яки “мин аңламыйм” дип әйтә. Бала исә теләсә-теләмәсә дә татарчага күчәргә мәҗбүр була. Нәтиҗәсе дә озак көттермәгән: малай хәзер татарча да, русча да матур итеп аралаша. Әллә миңа да шул ысулны кулланып карыйсы инде?

Ә сезнең гаиләләрдә ничек? Татар телен “оныта” башлау проблемасы белән очрашмадыгызмы? Бәлки аны хәл итүнең башка ысулларын да беләсездер? Языгыз әле…

Яшь әни язмалары

Татарстанда кызамык – әниләргә нишләргә?

Шәхсән минем өчен бу яңалык аяз көндә яшен суккан кебек булды. Нигә дип уйлыйсыз? Җавап бик гади: кызыбызга кызамыктан прививка (корь) һаман ясалмаган.

Билгеле булганча, соңгы вакытта ата-аналар арасында балаларына прививка ясауны кичектерүче, алай гына да түгел, алардан тулысынча баш тартучылар аеруча күбәйде.  Вакциналар белән бәйле начар мисаллар аларга шулкадәр зур тәэсир ясый ки, күпләр әлеге авыруны “эләктерү”дән дә шүрләми, хәтта.

Дөресен әйтим, прививкалардан мин дә куркам. Шуңа күрә кызыбыз тууга ук барлык прививкалар, аларның тәэсире, нәтиҗәләре турында яхшылап өйрәндем. Һәм әлбәттә инде, шактый күп аналар кебек үк, ике юл чатында калдым. Ясатсаң да куркыта, ясатмасаң да күңел тыныч түгел. Ирем белән киңәшләштек тә, “ясатырга” дигән нәтиҗәгә килдек. Тик моны әкрен-әкрен генә, вакытын һәм җаен белеп башкарырга карар кылдык.

Тик беркөнне әнинең шалтыратуы бөтен кәефемне кырды. “Кызым, анда Чаллыда халык кызамык белән чирли башлаган икән. Сезнең ул прививкагыз бармы соң?”, — ди. Мин әйтәм, “юк”. Әнидән ярты сәгатькә сузылган нинди нотык тыңлаганымны чамалагансыздыр инде…

Әйе, мин гаепле, билгеле. Тик өлешчә генә. Гаеп үзебезнең балалар поликлиникасында да бар! Җәй көне барлык анализларны биреп, “корь, краснуха, паротит” прививкасын ясатырга дип әзерләнеп килгәч, безне кире борып җибәрделәр. Сәбәп исә бик гади: поликлиникада прививка беткән. Шулай да, кызылчадан  (краснуха) укол ясатырга баш эшләде.  Педиатр исә: “башта АКДС ны бетерегез әле, аннары килерсез, корь белән паротит ясарбыз”,  – дип озатты.

Беләсез инде, АКДСны без түләүле клиникада, аның чит ил вариантын ясатабыз. Соңгысын менә шушы арада куйдырырга дип йөри идек. Ә аны ясатканнан соң чираттагы прививканы бары тик 30-40 көннән соң гына куярга ярый. Шулай булгач, кызамыктан прививка ясатканчы әле ким дигәндә бер ай узачак дигән сүз! Нишләргә?

Мин тиз генә интернетка кереп, Татарстанда кызамык авыруы белән бәйле вәзгыятьне өйрәнергә булдым. Ә ул чыннан да сөендерми. Чаллыда башта бу авырудан төрле гаиләләрдән булган 7 айлык һәм 1,8 яшьлек балалар авырый башлаган. Берничә көннән авыручылар саны 4 кә җиткән.  Хәзерге вакытта әлеге гаилә әгъзаларына, алар яшәгән йортларда торучыларга, бу кешеләр белән контактта булган  һәр кешегә прививка ясыйлар ди…

Уф, курыктым, җәмәгать. Кеше күп йөри  торган урыннарга барудан сакланып торасы булыр, мөгаен. Педиатр АКДС ны бетермичә корь, паротит ясамыйбыз дип “кырт кисте”. Яшь әниләр, сез дә сузмагыз. АКДС тан аермалы буларак “корь, краснуха, паротит” әллә ни куркыныч, җитди прививка түгел! Вакытында ясатсагыз, күңелегез тыныч булыр.

Яшь әни язмалары

Сарымсак, лимон һәм бал – галимнәр халык медицинасына каршы!

Бүген, җәмәгать, салкын тиюгә каршы дарулар, дөресрәге әлеге авыруны кисәтү ысуллары турында сөйләшербез. Бу темага алынуым юкка түгел, чөнки хәзерге табибларның күбесе ОРВИны кисәтүдән файда юк дип белдерә. Ягъни, халык медицинасына мөрәҗәгать итү һәм күбебез яратып куллана торган профилактика өчен даруларны сатып алу мәгънәсезлек булып чыга…

Фото: pixabay.com

Мин инде күптән күнектем: баланың борыныннан маңка ага башласа, температурасы күтәрелсә, педиатрлар беренче эш итеп нинди дә булса “…ферон”  киңәш итәләр. Фәнни тел белән әйткәндә иммуномодуляторлар.  Ягъни, әлеге даруларны эчсәң, организмда иммунитет өчен җавап бирә торган күзәнәкләр саны арта, димәк бала тизрәк терелә дигән сүз.

Дөресен әйтәм, мин бу сүзләргә чын-чынлап ышана килдем. Баланың тиз терелүен дә нәкъ менә әлеге  табиб язып биргән даруларның нәтиҗәлелеге белән бәйләдем. Шуңа күрә акчамны да кызганмадым. (Әлеге “ферон”нар белән очрашкан әти-әниләр яхшы белә (очрашмаганнары гомумән юктыр, мөгаен)  – алар шактый кыйммәт тора).

Тик соңгы вакытта социаль челтәрләрдә әлеге даруларның файдасызлыгы  турында язмалар көннән-көн ешрак күренә башлады. Популяр педиатрлар укучыларын иммуномодуляторлардан тулысынча баш тартырга чакыра. Алар сүзләренә караганда, әлеге төр дарулар бары тик Россиядә генә шулкадәр популяр. Башка илләрдә баланың иммунитетын бу рәвешле күтәрү гомумән каралмаган икән. Бердәнбер ысул – баланы чыныктыру. Ә даруларны исә табиб тарафыннан грипп диагнозы куелган очракта гына бирергә ярый.

Ярар, дарулар әле бер хәл. Хәзерге табиблар халык медицинасын да “бетереп ата”. Мәсәлән, С витаминын алыйк. Без чирли башладыкмы, тизрәк С витамины эчәргә, апельсин, мандарин ашарга тырышабыз. Ә хәзерге белгечләр исә, бу – файдасыз гамәл, дип белдерә. Сарымсак белән дә шул ук хәл. Бактың исә, белгечләр сарымсакның салкын тиюне дәвалау, профилактика өлкәсендә нәтиҗәлелеге белән бәйле шактый зур тикшерүләр уздырган икән. Тик аларның берсе дә бу үсемлекнең иммунитетны ныгытуда файдасын исбатламаган.

Тагын бер мисал:  хәзер ата-аналар арасында эхинацея сиропы бик популярлашып китте. Соңгы бер-ике атнада гына да өч әнидән шушы үсемлек төнәтмәсе турында ишеттем. Баланың иммунитетын күтәрүнең иң шәп ысулы, янәсе. Тик табиблар исә аны да тыя. Аякларны җылы суга тыгып утыру, аркага банкалар кую, борынга алоэ, каланхоэ согын салу кебек ысуллар турында исә әйтеп тә тормыйм.

Салкын тиюгә каршы көрәштә  файдасы булган бердәнбер табигый элемент – ул да булса бал! Ул ютәлне дәвалауда ярдәм итә, йокыны яхшырта дип ассызыклый белгечләр. Тик ул шулай ук 1 яшькә кадәр балаларга катгый тыелган.

Менә шулай, җәмәгать. Яңа заманда яшибез икән бит. Ә мин инде 28 яшемдә  тормыштан артта калганмын. Баланың аякларын җылы суга тыгып  утыртсам, апельсин-мандарин ашатсам, борынына сарымсак сылап куйсам күңелгә рәхәт булып китә. Аларның ярдәменә әле дә чын-чынлап ышанам ла мин! Тик күңелдә шик барыбер калды. Һәм һаман бер сорау: кемгә ышанырга?

P.S. Язмамны тагын бер кат укып чыктым да, әнине искә төшердем. Моны укыса, ул беләсезме нәрсә дип җавап бирер иде? “Гомер буе кайнар суга аяк тыгып, сарымсак ашап үстегез әле, бер тапкыр да чирләгәнегезне хәтерләмим! Ата-бабаларыгыз ничек дәваланса, сез дә шулай эшләргә тиеш. Алар белми әйтмәс!”

Бәлки чыннан да шулайдыр, ә?  Ничек уйлыйсыз?

Яшь әни язмалары