Татарстанда 22 мартта бала хокукы буенча кайнар линия эшләячәк

Татарстанда 22 мартта баланың гаиләгә хокукларын гамәлгә ашыру һәм гаилә элемтәләре өлкәсендә гражданнарга консультатив ярдәм күрсәтү буенча кайнар линия оештырылачак. Бу хакта Татарстанда Бала хокуклары буенча вәкилнең рәсми сайтында хәбәр ителә.

Республикада яшәүчеләр гаиләдәге имин булмаган вазгыять һәм аны кисәтү, шулай ук ятимнәр һәм ата-ана җылысыннан мәхрүм балаларның хокукларын үтәүгә бәйле сорауларны 8 (843) 236-61-24; 236-61-26; 236-61-49 телефоннары буенча шалтыратып бирә алачак.

Гражданнарга Татарстанда Бала хокуклары буенча вәкил Аппараты, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, Балигъ булмаганнар эшләре һәм аларның хокукларын яклау буенча республика комиссиясе вәкилләре үз киңәшләрен бирәчәк. Кайнар линия иртәнге 9дан көндезге 4кә кадәр эшләячәк.

//tatar-inform.tatar//

Балалар өчен Мөҗәһит Әхмәтҗанов шигырьләре

***

Минем бабай белән әби

Кояшны уздыралар:

Кояштан соң яталар да

Таң атканчы торалар.


Әби шатлыгы

Оныклар кайткан авылга,

Әбиләре янына.

Чөнки аларны  “Абейка”

Бигрәкләр дә сагына.

 

Әбисе белән оныклар

Сөйләшеп һич туймыйлар.

Тәртисез түгел үзләре

Әбиләрен тыңлыйлар.

 

Әби дә мактап туялмый:

“Мине бик санлыйлар, — ди.

-Татарча белмәсәләр дә,

Барысын аңлыйлар”, — ди.


Матурлык

 

Матурлыкны күрәм дә мин,

Күз дә салам аңарга.

Ничек ул матур булган соң,

Тырышамын аңларга.

 

Матурлык ул табигатьтә,

Матур була кеше дә.

Матур була ала икән

Шул кешенең эше дә.

 

Әтиемнән сорадым мин

Матурлыкның серләрен.

Шунда әти ачып салды

Үзенең тәэсирләрен.

 

— Матурлыкны күрә белгәч,

Син буш түгел, кызым, — ди.

— Аңа ирешү юллары

Кыска түгел, озын, — ди.

 

— Алла боерса синнән дә

Матурлык туачак, — ди.

— Кешеләр синең эшеңә

Сокланып узачак, — ди.


Җәй кадере авылда

Йомырканы кетәелектән

Кереп кенә алабыз.

Абзардагы кәҗәбезне

Көнгә ике савабыз.

 

Яшелчә, җиләк-җимешләр –

Бар да үсә бакчада.

Балны да сатып алган юк

Кибетләрдән акчага…

 

Бал кортлары бал җыйганда,

Миндә бераз хәл җыям.

Табигать биргән байлыкны

Җәйдән әзерләп куям.

 

Сандугач, тургай моңнары,

Ул күке тавышлары…

Җәен олы бүләк алар,

Ишетелми кышларын.

 

Җәйнең кадере авылда,

Белегез һәрберегез.

Ышанмасагыз үзегез

Безгә килеп күрегез.


***

Чәчкәләр белән үләннәр

Балаларны күргәннәр.

“Бездә байлык, бездә муллык,

Беләсезме?” – дигәннәр.

 

Бездә сөт тә, май да, бал да –

Бөтен ризык тәме.

Ашау-эчү булган җирдә

Инде дөньяның яме.

 

Сезнең өчен яшәрәбез

Һәм чәчәкләр атабыз.

Сездән берни кирәк түгел,

Безне бары саклагыз.

 

Безнең белән шаярыгыз,

Уйнагыз, яратыгыз.

Көн саен сөт эчегез һәм

Безнең тәмне татыгыз.


***

Авылымдагы тынлыкны

Тыңларга кайткан идем.

Тынлыкка  мөкиббән китеп,

Сузылып яткан идем.

 

Яңгыр болытлары шулчак

Мин кайтканны белделәр

Һәм авылыбыз өстенә

Җыйнаулашып килделәр.

 

Бер-берсенә бәрелешеп,

Ялык-йолык  иттеләр.

Тынлык өстенә шифалы

Яңгыр сибеп киттеләр.


Их бер сөйләшәсе иде

Мәскәүдә туган малайлар

Тукай телен белә микән?

Тукай “Шүрәле” сен укып,

Рәхәтләнеп көлә микән?

 

Оясында ни күрсәләр,

Шуны эшли торганнардыр.

Әле бәлки кайберләре

Бигрәкләр дә уңганнардыр.

 

Шәҗәрәне беләләрдер,

Догалар да ятлыйлардыр.

Без Мәскәү татарлары дип,

Ялкауланып ятмыйлардыр.

 

Мәскәү малайлары белән

Их бер сөйләшәсе иде.

Киләчәгебез турында

Утырып киңәшәсе иде…


Әбием – барометр

Минем әби – барометр,

Шундый оста фаразлый,

Явымнарны алдан әйтә,

Бернәрсәгә карамый.

 

— Каян беләсең, әби? – дим,

Миңа серең чиш әле.

— Син дә белерсең, кызым, — ди,

Минем яшькә җит әле…

 

Буыннарым хәбәр итә,

Яңгыр килсә сызлый, — ди.

Өлкәннәрдән явым-төшем

Җиңел генә узмый, — ди.


 

«Созвездие-Йолдызлык» фестивале сайлап алу турларын башлый: график

«Созвездие-Йолдызлык» фестивале командасы ел башыннан ук җиң сызганып эш башлады: әле кышкы иҗат сменасын уздырды, әле Әлмәттә Мәскәүдән мөгаллимнәр чакырып, мастер-класслар оештыр ды. Карасаң, йолдызчыклар зарыгып көткән сайлап алу турлары да башланырга тора икән.

«Яшь ленинчы» газетасының элеккеге редакторы Венера Ихсанова вафат…

«Сабантуй»да, дөресрәге «Яшь ленинчы» газетасы булып чыкканда редактор булып эшләгән Венера Ихсанова вафат. 1933 елда туган Венера апабызның редакция үсешенә, бүгенге «Сабантуй»ның балалар матбугатында тотрыклы урын алып калуына керткән өлеше зур.   

Венера Ихсанова «Яшь ленинчы» газетасына 1961 елны баш мөхәррир итеп билгеләнгән. Сугыш вакытында һәм аннан соң нәшер ителүдән туктап торган матбугатны җитәкләү җиңелләрдән булмый. «Яшь ленинчы»да ул 16 ел эшли.

Венера апа эшләгән чорда редакциядә Саимә Ибраһимова, Рәисә Яхина, Илгизәр Сәмигуллина кебек фидакарь җанлы журналистларны туплана. Аларга соңрак Шәех Зәбиров, Нургали Булатов, Хәмзә Зарипов, Мәҗит Вәлиуллин, Әнәс Сәләхетдинов килеп кушылган. Венера Ихсанова «Яшь ленинчы»ны җитәкләгән елларда эшләнгән эшләрне искә алып китик:

  • Пионерлар «Муса Җәлил», «Ян Юдин», «Николай Зарубин» исемле теплоходлар төзү өчен тимер ватыклары җыйдылар. Операциянең башында «Яшь ленинчы» газетасы торды.
  • Балалар шагыйре Шәүкәт Галиев 1963 елда укучыларга үз героен – Шәвәлине алып килде.
  • 1974 елда «Туган ягым – яшел бишек» операциясе үткәрелде. Аның башында күренекле язучы Гомәр Бәширов торды. Газета укучылар «Кырмыска», «Чишмә» операцияләрендә катнашып, табигатькә җан өрделәр. Моның өчен газета Бөтенроссия табигатьне саклау оешмасының Мактау грамотасы белән бүләкләнде.
  • 1975 елда газета «Сугыш чоры балалары» дигән операция игълан итте. Редакция сугыш башлангач Латвиянең «Кроте» пионер лагереннан Арча районының Мәңгәр авылына эвакуацияләнгән 400 малай-кызның кайберләрен эзләп тапты.

«Яшь ленинчы»дан («Сабантуй») соң Венера Ихсанова «Азат хатын» («Сөембикә») журналының редакторы булып эшләгән.

Венера апабызның урыны җәннәттә булсын, Аллаһы Тәгалә якыннары һәм туганнарының олы кайгысын җиңеләйтсен.

Балалар өчен шигырьләр — Фәйрүзә Мөслимова

Бүләк

Умырзая микән соң бу —

Зәңгәр чәчәк кәгазьдә?

Болай һушны алмас иде

Рәсем булса әгәр дә.

 

Рәсем генә түгелдер лә,

Таҗлары нинди тере:

Бәсле сабакка таянып,

Чәчәк аткан кыш көне.

 

Килер яздан тышка карап,

Нәфис таҗларын суза…

Гаҗәпләнмик: бүләк ич ул

Бер малайдан бер кызга!


Беренче дәрес

— “Татарин”, — дип үртәделәр мине

Дус малайлар бүген бакчада, —

Улым шулай серен уртаклаша,

Күзләреннән мөлдерәп яшь тама.

 

— “Татарин” дип? Сөрт яшеңне, улым,

Шуның өчен елап торалармы?

Бүтән бер дә үртәмәслек итеп,

Гаҗәпләндер үзең син аларны:

 

— “Әйе шул, мин татар, шуңа күрә

Кечкенәдән өстен, диген, сездән.

Сез нибары русча сөйләшәсез,

Мин тумыштан ике телне беләм.

 

Йә, кайсыгыз бәхәсләшә, диген,

Ике телдә мине җиңә ала?”…

Зиһененә шуны гына салам,

Башка сүзләр артык әле аңа.

 

Башка сүзләр артык, үсә-үсә,

Ул тагын да күбрәк белер әле,

Татар булып туганына җиргә,

Горурланып, сөенеп йөрер әле.

 

Ә хәзергә улым, үзен яклап,

Шул дәресне саллы җавап итәр.

Дуслары да “татарин” дип аны

Үрти алмас иде моннан битәр.


Укытучым

Укытучым, белем дөньясына

Сез бит безне әйдәп баручы,

Төрле-төрле гадәт-холыкларны

Бер тәртипкә, җайга салучы.

 

Әни кебек, безне кичерүче

Шукланганда, соңга калганда.

Сезнең хәлгә керә белмибез шул

Йөрәгегез без дип янганда.

 

Килер бер көн: хезмәтегез өчен

Рәхмәт әйтер безнең киләчәк.

Һәркайсыбыз, берәм-берәм килеп,

Алдыгызда башын иячәк.


Ялтырау

“Туган җир”, — дип сыгынганнар

Туган җирен ташлап китә.

“Милләтем”, — дип сөйләнгәннәр

Милләтенә хыянәт итә.

 

Эшкә биреп күңелләрен,

Тып-тын гына йөргәннәре

Туган җире, милләтенең

Энҗеләре, мәрҗәннәре.

 

Ялтыравык уенчыклар

Камаштыра күзне ныграк.

Чын энҗеләр кабырчыкта,

Чын энҗеләр тыйнаграк.


Ике фәлсәфә

Яшь кешенең фәлсәфәсе гаҗәп:

Бәхет эзләр офыклардан ары.

Сүзсез генә яшен коеп торыр

Бакча артындагы тупыллары.

 

Агачларга күзе төшәме соң?

Алда шатлык- тупыллардан олы!

Офыкларга китеп күмелгәч тә,

Ишетелер әле дәртле җыры…

 

Карт кешенең фәлсәфәсе башка:

Туган якка юлы, туган якка.

Моңаешып калган тупыллары

Ничә еллар буе шунда тарта.

 

Туган яктан күңел бизәме соң?

Җырлары да моңлы- сагынганга.

Мөлдерәшеп күз яшьләре тама

Тупылларга килеп кагылганда…

Балада агрессия – ничек көрәшергә?

Соңгы вакытта кызымны алыштырып куйдылармени: сүземне тыңламый башлады. Бөтен нәрсә ул дигәнчә генә булырга тиеш. Кызым кәнфит сорады, мин бирмәдем – сузылып ята да, идәнне төя-төя акырып елый башлый. Телевизорда мультфильмны сүндереп куюым була, нәни йодрыклары белән миңа селтәнә. Бу нинди хәл? Нишләргә..?

Әлбәттә инде, моны әллә ни ят күренеш дип булмый. Шушы рәвешле үз фикерен белдерүче, ачу килүе турында хәбәр итүче сабыйлар шактый. Тик дөресен әйтим, беренче тапкыр шундый хәлгә тап булгач, мин башта югалып калдым. “Кара әле моны, нишлисең син! Әнигә сугарга ярыймы?” – дип шелтәләп тә карадым кызымны. Тик моның файдасы булмады, ә киресенчә, балам тагын да әшәкеләнде.

Нәкъ менә шуңа күрә бу теманы өйрәнергә карар кылдым да инде. Тик дөресен әйтим, интернетта бу турыда әллә ни файдалы нәрсә тапмадым. Әмма күптән түгел миңа бәхет елмайды: балалар өчен каналларның берсендә шушы темага багышланган  тапшыруга тап булдым. Анда психолог әти-әниләргә нәни баланың агрессиясенә ничек дөрес итеп җавап бирү кагыйдәләре турында сөйләде.

Бактың исә, бу очракта баланы ачулану, аның күтенә суккан булу кебек гамәлләр гомумән тыела икән. Беренче чиратта, сабыйның  игътибарын башкага җәлеп итеп карарга киңәш ителә. Әгәр аның  тарафыннан  тешләү яки сугарга маташу кебек гамәл беренче тапкыр гына кабатлана икән, тиз генә берәр уен уйлап табыгыз, ди белгечләр. Иң мөһиме,  бу – бала ярата торган уен булырга тиеш.

Тагын бер ысул: сабыйга тыныч итеп кенә болай эшләргә ярамаганлыгы турында әйтегез. Аннары соң тиз генә башка бүлмәгә чыгыгыз. Әгәр дә инде баланың сезгә сугарга яки тешләргә теләвен алдан чамалагансыз икән,  аңардан читтәрәк торырга тырышыгыз һәм һөҗүмнән качыгыз.

Чираттагы киңәш: балагыз ничек кенә гаепле булмасын, аңа, шаярып кына булса да, ҖАВАП БИРМӘГЕЗ (мәсәлән, күтенә сугып алу). Киресенчә, аны яратуыгыз турында әйтегез. Бала тынычлангач, аңарга тешләшү, сугу кебек гамәлләрнең начар булуы турында матур итеп кенә аңлатыгыз.

Ә иң мөһиме, бик тырышсагыз, бу гамәлләрне булдырмый калу җае да бар икән. Беренче чиратта, үзегездән башлагыз, дип кисәтә психологлар. Бала сезнең ирегез белән бәхәсләшү, ачуланышу кебек хәлләрне күрергә тиеш түгел. “Ярамый” дип әйтү генә җитми, ә ничек кирәк икәнлеген үз мисалыгызда күрсәтегез.

Баланы эмоцияләрен сүз белән аңлатырга өйрәтү дә кирәк. Сабыегызның ачуы килгәнен күрәсез икән:  “Беләм инде, синең АЧУЫҢ килә, тик син БОРЧЫЛМА, балам, боткаңны ашап бетерсәң, кәнфит бирәм”, – дип сөйләшегез. Сүз уңаеннан, психологлар балага эмоцияләрен сүзләр белән әйтергә өйрәтүне нәни психика өчен бик файдалы дип белдерә.

Һәм әлбәттә инде, балагызны мактарга онытмагыз! Аның үз-үзен яхшы тотышын беркайчан да гадәти хәл итеп кабул итмәгез. Аңа рәхмәт әйтегез, яхшы яклары турында әледән-әле исенә төшереп торыгыз, аның белән горурлануыгыз турында сөйләгез.

Менә шундый киңәшләр, җәмәгать. Иң мөһиме, балам агрессиягә бирелә дип борчыласы түгел икән. Психологлар фикеренчә, дөньяда бернинди дә агрессия күрсәтми – тешләшми, сугышмый торган балалар юк һәм була да алмый.

Яшь әни язмалары…