Балалар өчен Ләбиб ЛЕРОН шигырьләре

Самими чак, садә чак…
Ул – сабый чак, балачак.
Олыгайгач та хәтердә
Мәңге шулай калачак!

Балалар язучысы Ләбиб Лерон (Лемон Лерон улы Леронов) 1961 елның 11 ноябрендә Татарстанның Мөслим районы Түреш (Иске Карамалы) авылында туа, балачагы һәм үсмер чоры Актаныш районының Олыймән авылында уза.

1984 елда Казан дәүләт университетын тәмамлый. Университетта укыган елларында ук «Яшь ленинчы» (хәзерге «Сабантуй») газетасы редакциясендә эшли башлый. 1986–1988 елларда Татарстан Язучылар берлегендә СССР Әдәби фондының Татарстан бүлеге директоры вазифасын башкара. Берара янә «Яшь ленинчы» газетасы редакциясендә әдәбият-сәнгать бүлеге мөдире, Татарстан телевидениесенең балалар өчен тапшырулар редакциясендә мөхәррир булып эшләп ала. 1989 елдан бирле ул – балалар өчен яңа чыга башлаган «Салават күпере» журналында әдәбият-сәнгать бүлеге мөхәррире хезмәтендә. 2013 елның декабреннән «Безнең мирас» журналының баш мөхәррире.

Ләбиб Лерон Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2002).

М. Җәлил исемендәге Республика премиясе лауреаты (2007). Ш. Маннур (1994), А. Алиш (2000), Ф. Хөсни (2006), Гамил Афзал исемендәге (2016) әдәби премияләр иясе.

Самсун шәһәрендә (Төркия, 2010) булып узган шигырь фестивалендә, Белградта (Сербия, 2011) үткән Бөтендөнья Язучылары конгрессында (Татар-ПЭН үзәгеннән делегат булып) катнаша.

Л. Лерон – унсигез китап авторы.


Кышкы иртә

Кышкы иртә. Авыл. Тынлык.

Җил әле уянмаган.

Иртә шул: бала-чага да

Чыкмаган урамнарга.

 

Кошлар күптән хәрәкәттә –

Очып йөриләр иде.

Агайлар да, сукмак ясап,

Карлар көриләр инде.

 

Тиздән, тиздән җил уяныр –

Сукмакларны себерер.

Балаларның шат авазы

Урамнарга сибелер.

 

Кыш – буяучы

Бөтерчектәй бөтерелә,

Әй тирбәлә ак карлар…

Кыш – буяучы, табигатьне

Буяп чыккан, акшарлап!

 

Куе зәңгәр томан булып,

Урманга эңгер төшә.

“Җиһан тыныч йокласын”, – дип,

Җил йөри, мендәр түшәп…

 

Чиксезлектә, җем-җем балкып,

Йолдызлар нидер көтә.

Шунда очып китәр сыман

Чыршы – яшел ракета!

 

Ылыс-канатларда – бәсләр,

Яна, әнә, елкылдап…

Вакыт безгә алып килә

Яңа ел – яңа китап!

 

Кыш бабай җыры

Бигрәкләр дә матур дөнья! –

Җиргә аклык бөркелә…

Гүзәллекккә таңнар калып,

Бер елмаям, бер көләм.

 

Кешеләрнең, бик сагынып,

Мине көткәнен беләм.

Шуңа күрә сөенечләр,

Шатлыклар алып киләм.

 

Өләшермен мин аларны,

Тынычлык, бәхет теләп.

Яңа яуган кардай ап-ак

Биштәрем үзем белән…

 

Кар бабайлар

Нәсим дә кар тәгәрәтә,

Вәсим дә кар тәгәрәтә…

Нәни генә булса да, күр,

Рәсим дә кар тәгәрәтә!

 

Тәгәрәтәм мин дә карны –

Тәгәрәтәм ап-ак шарны…

Кар шар миңа өчәү кирәк –

Тәгәрәтәм тагын карны!..

 

Эшебезгә карап тордык  –

Иллә дә шәп булды, малай:

Кар бабайлар белән безнең

Бөтен урам тулды, малай!

Күңелле!

Буранлап-буранлап,

Кар яуды:

Урамнар, сукмаклар

Тарайды.

 

Чыктылар балалар

Урамга.

Урамны киңәйтеп

Уйнарга!

 

Уйныйлар, көләләр

Үзләре.

Суыктан алланган

Йөзләре.

 

Кыш көне, әйе шул,

Күңелле!

Сиңа да бу шулай

Түгелме?

 

Кызык кыш

Кыш беткәндә… кыш килде –

Быел кыш кызык итте…

Кар яудыра-яудыра,

Кыш тәмам кызып китте!

 

Башта билдән булган көрт

Мине дә узып китте;

Койманы һәм мунчаны…

Өйне дә узып китте!

 

…Ярый әле кышның, дим,

Үзен яз кызык итте:

Кояш булып чыкты да

Бөтен карны эретте.

 

Радиога салкын тигән

Энемнең тавышы беткән

Көч-хәл белән сөйләшә.

Салкын тигән. Шуңа күрә

Мәтрүшкәле чәй эчә.

 

… Беркөн безнең радиога

Нидер булды – сөйләми.

Чыжылдый шунда… Йөткерә –

Берничек тә көйләнми.

 

Нишләтергә инде моны

Әйбәт сөйләсен өчен?

Энем әйтә:

“Салкын тигән.

Мәтрүшкәле чәй эчсен!”

«Сабантуй» әдипләре: Ләбиб Лерон

Тагын укырга:

«Сабантуй» әдипләре: Ләбибә Ихсанова

«Сабантуй» әдипләре: Рәшит Бәшәр

«Сабантуй» әдипләре: Алмаз Гыймадиев

«Сабантуй» әдипләре: Шәүкәт Галиев

«Сабантуй» әдипләре: Мәрзия Фәйзуллина

«Сабантуй» әдипләре: Эльмира Шәрифуллина

«Сабантуй» әдипләре: Роберт Миңнуллин

Кыш, Яз кызы һәм Көз-егет /әкият/

Борын-борын заманда булган ди бер сакаллы сабый. Әти-әнисе аның сакалын күпме генә кисеп караса да, ул гел үсеп торган ди. Салкын вакытта туганга, аңа Кыш дип исем кушканнар.

Фото: pixabay.com

Кышның иң якын дуслары Яз исемле кыз һәм Көз исемле егет булган. Башкалар Кышның гел үсеп торучы сакалыннан көлсәләр дә, Яз һәм Көз аны: “Ходайдан бирелгән могҗиза ул”, – дип тынычландырган.

Кышка ул тылсымлы сакалы еш кына ярдәм дә иткән. Аны ун тапкыр сыпырса, бөтен теләге чынга аша икән. Шулай әти-әнисенә дә, иптәшләренә дә булышкан. Әмма моның белән бервакытта да масаймаган.

Ел артыннан ел узган. Яз кызы чибәрләнгән. Кыш аңа гашыйк булса да, үзенең серләрен яшергән. Көз-егет тә Язга гашыйк ди. Болар үзләренең һөнәрләрен күрсәтеп, кызны үзләренә каратмакчы була икән. Ә Яз исә боларның кайсын сайларга белми яши бирә ди.

Хәзер дә Яз кызыбызның яз җиткән саен Кыштан аерылганда тамчылап кына түгә башлаган күз яше гөрләвекләргә әверелә. Ул шулай итеп яшьлеген искә төшерә икән. Ә Көз, Яз кызы үзенә карамаганга, һәр көз саен дуамалланып, җилләп ала һәм агачларның барлык яфракларып коеп бетерә, сагынуына түзә алмыйча, саргаеп яши икән.

Кышка сакаллы булу бик килешкән, ул хәзер һәр елны сакалсыз балалар янына барып, яшьлек елларын искә төшерә. Алар белән бергә бии, җырлый, күңел ача һәм, Яз кызын көнләштермәкче булып, үзенә матур Кар кызы да ияртеп йөри икән.

Камил СӘХАБИЕВ,
Теләче, Олы Мишә

«Дуслар булыйк гомергә!» — Балалар өчен Гөлсинә Гәрәева шигырьләре

ДУСЛАР

Ралиф: Ни хәл, Әмир,

Әмир: Сәлам, Ралиф!

Ралиф: Син дә килеп җиткәнсең.

Әмир: Син бар җирдә,  мин дә бар,

Без бит иң якын дуслар.

Ралиф: Шундый дустым бар диеп,

Йөрим һәрчак мактанып.

Әмир: Ә мин, ә мин, белсәң иде

Туя алмыйм шатланып.

Ралиф: Иртән бакчага килгәч тә

Беренче сине эзлим.

Килми калсаң, бик ямансу

Нишләргә дә мин белм

Әмир:  Мин дә шулай сине көтәм.

Син, братан, якын дустым.

Синең белән рәхәтләнеп,

Җырлыйм, көләм һәм уйныйм.

Ралиф: Сиңа ярдәм итәр өчен,

Һәрвакытта әзер мин.

Әмир: Ә мин сине беркемнән дә

Рәнҗеттермәм, белеп тор.

Ралиф: Рәхмәт яусын бакчабызга

Безне ул дуслаштырды.

Дуслар булып яшик, дустым,

Бир әле, бир, кулыңны.

Бергә: Дус, тату яшик бергә,

Дуслар булыйк гомергә!


Теш врачы

Үскәч кем буласың  диеп

Сорыйлар да, сорыйлар.

Я инженер, я бизнесмен

Булырсың, дип юрыйлар.

Сезнең барлык  сорауларга

Бүген  нокта  куямын.

Теш табибе, стамотолог

Булу  минем  хыялым.

Авызыңны  зур ачып,

Утыр врач каршында.

Укол  салам  авырттырмас,

Түз, елама, карышма.

Менә  хәзер  әйбәт  булды.

Өшедеме  авызың?

Җайлап  утыр, тешең карыйм,

Кырам черек  урынын.

Инде хәзер бик әйбәтләп,

Энә белән  чистартам.

Аннан  сиңа иң кыйммәтле

Пломба салып  куям.

Эшең бетте, бер  мең  акча.

Бирерсең  минем  кулга.

Кыйммәт  дисең, барып кара

«Дентал  форте  элитка».

Шаярып кына сорадым.

Бик  шәп  доктор  булырмын.

Барыгыз  миңа  килерсез,

Тешне  бушлай  куярмын.

Танышасыгыз  киләме,

Йөзегездән  күрәм ич.

Язып алыгыз  исемне.

Булам Кәрим Римович.


ТӘРБИЯЧЕГӘ

Тәрбияче – бу изге  суз,

Тәрбияче хөрмәтле

Бар гомерен нәниләргә

Багышлаган хезмәтче.

Бу хезмэттә кешелекнең

Нигезе, башлангычы.

Сабыйларның  куңеленә,

Акылына, фигыленә

Тошә белем орлыгы.

Белемнең тәү  баскычыннан

Сине алып менүче,

Егылма тор, балам, диеп

Йөрергэ өйрәтүче —

Эй, сабыем, син белеп тор,

Ул — синең  Тәрбияче.

Көне буе сине карап,

Сина көч-дәрт  бирүче,

Әниең  күк  якын итеп

Сине сөя белүче —

Эй, сабыем, син белеп тор,

Ул  булыр — ТӘРБИЯЧЕ.

Дөрес юлны сайласыннар,

Мәрхәмәтле  булсыннар.

Катлаулы тормыш юлында

Кеше булып калсыннар.

Менә шушы максат белэн

Эшли ул тәрбияче.

Анын  башкарган эшлэрен

Санап бетәрлек тугел.

Изгеләрдэн  изге  зат  ул,

Саф, чиста аның  күңел.

Зурлыйбыз һэм хөрмәтлибез

ТӘРБИЯЧЕ  Һөнәрен.

Буген сиңа рәхмәт әйтеп

Алдыңда баш иябез!


САБАНТУЙ

Сабантуй бүген, сабантуй!

Шау-гөр килә бакчабыз.

Бу  бәйрәмне бик сагынып,

Ел  да  көтеп алабыз.

Хезмәт һәм дуслык бәйрәме,

Күңелле сабантуйлар.

Сабантуйда ярышканнар

Батырлар һәм матурлар.

Сабантуй  бездә, сабантуй,

Җыелган  бала-чага.

Кемдер уйный,  кемдер җырлый,

Кемдер  бүләкләр  ала.


Шахмат  уйныйбыз

Шахмат  чире  кагылды  бит,

Безнең  төркемгә,  дуслар.

Малайлар гына түгел,

Хаттә  уйныйлар  кызлар.

 

Бик  кызыклы икә  бит  ул,

Шахмат  дигән  дөньяда.

Гел уйныйсы  килеп  тора,

Бик  катлаулы  булса  да.

 

Пешка  кечкенә  димәгез,

Кайчак  шундый  хәтәр  ул.

Филеңне  дә, тураңны  да

Хәзер  егып  сала  ул.

 

Бик  нык уйлап  акы  белән,

Дөрес, төгәл  уйнасаң,

Беркем  сиңа  мат  куялмас,

Королеңне  сакласаң.

 

Менә  шулай  барыбыз  да

Хәзер  шахмат  уйныйбыз.

Кем  беренче,  кем  икенче.

Барыбер  сынатмыйбыз.


Гөл  үстерәбез

Бик  яратып  әни  белән,

Без  гөлләр  үстерәбез.

Гөл  карауның, үстерүнең

Бик  күп  серен  беләбез.

Бар биеге, үрмәлесе,

Чәчәкле,  чәчәксезе.

Һәрберсенең  үз  урыны,

Өйдә  үз  гүзәллеге.

Тамчы  гөле, яран  гөле,

Декабрист  үсә  бездә.

Кактусларның  бик  күп  төре,

Бар  бер  бәхет  гөле  дә.

Ни  хикмәттер,  яз  башында

Бер  гөлем  чәчәк  ата.

Әниләрнең  бәйрәм  көнен

Гөлләрем  дә  ярата.


Мактана  дип  уйламагыз

Мине безнең  бакчада,

Барысы  да  беләләр.

Мине  күргәч, бөтенесе,

Вәт, артист  дип  көләләр.

Җырлый  беләм, бии  беләм,

Ялындарам  да  бераз.

Таныш  булыйк, каршыгызда

Артист  Сабиров Илназ.

Мактана дип  уйламагыз,

Мактанырга  яратмыйм,

Әмма  ләкин  ярышларда

Берегезне  уздырмыйм.


Җиде яшьтә уйланулар

Әнидән  дә,  әбидән  дә

Күп  ишеттем  бу  хакта.

Тиз  үтә, балам,  гомерләр,

Сизелми  дә  кайчакта.

Менә  хәзер  үзем  беләм,

Биш  ел  шундый  тиз  үткән.

Безгә   дә,    дуслар,  мәктәпкә

Барыр  вакытлар  җиткән.

Бакчаны   мин  бик  яраттым

Икенче   өем  булды.

Монда  минем  һәрбер  көнем,

Матур,  файдалы  узды.

Тәрбияче   апаларга

Хөрмәтем  һәм  рәхмәтем.

Җиде  яшем  тулды, хәзер

Көтә  мине  мәктәбем.


МӘКТӘПКӘ

Үстем, җиде яшем тулды

Бакча  тормышын  үттем.

Тагын  да  күбрәк  белергә,

Белем  иленә  киттем.

Анда  мине  көтеп  тора

Укытучым,  яңа  дуслар.

Бакчамдагы  кебек  матур

Мәктәптә   үтсен  еллар.

Теләгем  зур,  яхшы  укып,

Чынга  ашсын  хыяллар.

Әтием  дә,  әнием  дә

Шатланып  туялмаслар.


БЕЗНЕҢ ГАИЛӘ

Гаиләдә   без  бишәү,

Әти-әни, әбием,

Кәрим  абыем  бар  тагын.

Бишенчесе   мин  үзем.

Абый  татар  мәктәбендә,

Мин   татар   бакчасында.

Шулай  булгач,  без   сөйләшми,

Кем   сөйләшсен  татарча.

Татар  теле,  әти-әни

Минем  халкымның  теле.

Телен  сөйгән, хөрмәт  иткән,

Мин  чын  татар  егете.


Гөлсинә Гәрәева, Чаллы шәһәре, 4нче балалар бакчасы тәрбиячесе

«Бармак» уеннары (Халык авыз иҗаты)

«Бармак» уеннары

(Халык авыз иҗаты)

Бармак уеннарын баланың теле ачылгач та өйрәтә башлыйлар. Һәр бармакка исем кушыла. Чәнти бармак — баланың үз роле.

Бу бармак — бабай,

Бу бармак — әби,

Бу бармак — әти,

Бу бармак — әни,

Бу бармак — нәни бәби,

Аның исеме — Чәнти.

 

Баш бармак,

Балан ияк,

Урта тияк,

Әби-чәби,

Нәни бәби.

 

Олыга — утын ярырга,

Ә сиңа — чыгып алырга,

Уртага — мичкә ягарга,

Ә сиңа — казан асарга,

Чәнтигә — җырлый башларга,

Дусларның күңелен ачарга.

 

— Бармак, бармак,

Кайда булдың?

— Бу абый белән

Урманга бардым.

Бу абый белән

Кырда йөгердем.

Бу абый белән

Ботка ашадым.

Бу энем белән

Җыр җырладым.

 

Баш бармак баш кашый,

Имән бармак имән ташый,

Урта бармак утын яра,

Атсыз бармак ат куа,

Чәнти бармак чәй эчә.

 

Баш бармак бау ишә,

Имән бармак имән кисә,

Урта бармак утын кисә,

Атсыз бармак ат җигә,

Чәнти бармак чәй эчә.

Баланың һәр бармагын тотып, шигырь юлларын әйтә бару (уч төбен кытыклау).

Карга килер — казан асар,

Торна килер — тоз салыр,

Саескан килер — салма салыр,

Күгәрчен килер — күп ашар,

Кечтеки бәби — туймый калыр,

Кетер-кетер, кетер-кетер,

Казан төбен кимерер…

Шул сүзләрне әйтеп, баланың үч төбен кытыклыйлар.

 

Карга килгән — казан аскан,

Чыпчык килгән — бәрәңге әрчегән,

Торна килгән — камыр баскан,

Сыерчык килгән — аш бушаткан,

Тилгән килгән — бүлгән,

Моңа биргән, моңа биргән,

Моңа биргән, моңа биргән,

(Чәнти бармакка җитеп),

Моңа бирмичә калдырган.

Мич астыннан куян чыга:

Пырыйк, пырыйк, пырыйк!

(Кытыклыйлар.)