«Сабантуй» әдипләре: Ләбибә Ихсанова

Тагын укырга:

«Сабантуй» әдипләре: Рәшит Бәшәр

«Сабантуй» әдипләре: Алмаз Гыймадиев

«Сабантуй» әдипләре: Шәүкәт Галиев

«Сабантуй» әдипләре: Мәрзия Фәйзуллина

«Сабантуй» әдипләре: Эльмира Шәрифуллина

«Сабантуй» әдипләре: Роберт Миңнуллин

«Сабантуй» мәзәкләре

***

— Сезнең гаиләдә нинди машина?

— Бездә алар икәү. Дөрес, икесе дә әнинеке — тегү һәм кер юу машиналары…

* * *

Әнисе — унынчы класста укучы улына:

— Син дәресләреңне әзерләдеңме? Әгәр дә юк икән, хәзер урындыкка менеп басам да, колагыңны борам.

 

* * *

Алты яшьлек Алмаз, яше дә тулмаган энесенең нәрсә әйтергә теләвен бер ничек тә аңлый алмагач, әнисеннән:

— Әни, ә син аның татар икәненә ышанасыңмы? — дип сорый.

 

* * *

Ике ир-ат сөйләшә:

— Синең балачактагы берәр хыялың тормышка аштымы?

— Берсе ашты. Әти мине чәчемнән тарткан чагында пеләш булырга хыялланган идем.

 

* * *

— Йоклау буенча син — тургаймы, әллә — ябалакмы?

—  Мин — аю. Иртә ятам, соң торам, әмма барыбер йокым туймый.

 

* * *

Мәктәптә — укытучы:

— Алмаз, дөресен генә әйт әле, бу иншаны кем язды?

— Бик әйтер идем дә, белмим шул. Кичә йокларга иртәрәк яткан идем шул.

* * *

Алмаз дустына кунакка килә. Караса, дусты эте белән шахмат уйнап утыра.

— Ай-яй, синең этең нинди акыллы икән, — дип шаккатып карап тора.

— Каян килеп акыллы булсын инде — ул мине бары тик бер тапкыр гына отты әле.

«Конус башлы, сәнәк куллы…» Алмаз Гыймадиев /хикәя/

“…Самат авыл читендәге ташландык йортка килеп кергәндә караңгы төшкән иде инде. Малай, кармаланып, шүрлектән шәм алып кабызды. Иске киезләр түшәлгән ятакны эзләп тапты. Инде, ниһаять, ятарга әзерләнгәндә генә…”

Бу китапны миңа бер генә көнгә күрше кызы  биреп торган иде. “Озак тотма, сораучылар күп”, – диде. Укып кына карыйм, дип тотынган идем, һич аерылып китә алмыйм. Берсеннән-берсе кызыклы маҗаралар турында икән. Кайберләре куркыныч та. Куркыныч булган саен аерылып булмый, ахырын беләсе килә. Инде сәгать төнге унике тулды. Өйдәгеләр дә күптән ятып бетте. Мин аларга яктылык төшмәсен дип, өстәл лампасын гына калдырдым. Куркыныч нәрсәләрне шулай караңгылы-яктылы бүлмәдә уку кызыграк бит ул!

“…ятарга әзерләнгәндә генә каты итеп ишек шакыдылар. Саматның йөрәге туктагандай булды. Димәк, куып җиткәннәр… Кая кереп киткәнен дә күргәннәр… Малай караватыннан шуып кына төште дә, почмакта чак кына шәйләнеп торган иске шкаф ягына ыргылды. Инде ишекне шакып кына калмадылар, каерып ача да башладылар. Шәм шапылдап сүнде. Самат шкаф эченә кереп качарга ниятләгән иде, булмады, шкаф, авыр ыңгырашып, аның өстенә ишелеп төште. Малай ишектән кереп килүчеләрнең очлы башларын, сәнәккә охшаган кулларын гына күрергә өлгерде…”

Мин җыерылып килдем. Үзем куркам, үзем һаман китаптан аерыла алмыйм. Шулчак кемдер тәрәзәгә килеп бәрелде. Пыялалары чылтырап коелып төште…  Тагын, тагын чылтырады… Ничә пыяласы бар иде икән соң аның?.. Китабымны кочаклап, катып калдым. Ул да булмады, өстәл лампасы кисәктән сүнеп китте – бүлмә караңгылыкка чумды. Урам яктан ургылып кергән көчле җил өстәлдәге китап-дәфтәрләремне чәчеп ташлады. Тын алырга да куркып утыра идем, әкрен генә ишек ачылган тавыш ишетелде. Котым очып, башымны күтәрдем: конус башлы, сәнәк куллы берәүнең миңа таба якынлашуын күрдем…

…Аңыма килгәндә бүлмә эче яп-якты, әти белән әни дә, энекәшем дә минем тирәгә өелешкән иде. “Ни булды да, ни булды?” – диешәләр. Мин аларга аңлатырга тырышып карыйм, ышанмыйлар.

– Мин синең тәрәзәң шапылдап ачылганга уянып киттем, – ди әни. – Шуны яхшылабрак яп дип, гел әйтә киләм мин сиңа. Җил булса, ачыла да китә бит ул.

– Өстәвенә, телефоныңа туктаусыз смс килә. Минем бүлмәгә кадәр ишетелә, йокы бирми, сүндереп куй әле шуны дип әйтергә кереп килә идем, – ди энем. – Әнә, тагын…

Смс тавышы нәкъ пыяла чылтырап төшкән кебек ишетелә. Куркып кына тәрәзәгә борылып карадым – пыялалары урынында…

– Җил генә түгел, давыллап ява башлады әле яңгыр. Электр счетчигына бәрде, ут та сүнеп алды, – диде әти. – Ярар, иртәгә ял көне түгел, таралышыйк…

Алар чыгып киткәч тә шактый аңгыраеп утырдым әле. Китабым һаман кочагымда икән. Торып, аны тиз генә портфелемә тыгып куйдым. Иртәгә үк илтеп бирәм. Юк, юк, минем өчен түгел ул. Бүтән күземә күрсәтмәсеннәр. Беткәнмени юньлеләре…

«Бал чүлмәге» — Газиз МӨХӘММӘТШИН /хикәя/

Нәсимнең талдан бөгеп ясалган бик шәп җәясе бар иде. Ул аны авылда “тәмле тамак” дип яманаты чыккан Күпербаш Сәфәргалиеннән бер уч хөрмә белән чәнчә бармак озынлыгы казылыкка алмашып алды. Ай-һай, шәп иде җәя! Нечкә кыл җебен зыңгылдатып тартып җибәргән чакларда тыкрык малайларының күзләре дүрт була иде.

Фото: hodor.lol/post/62222/

Бер көнне шул җәя юкка чыкты. Бик нык кайгырды, ут йотты Нәсим. Ике көн буена җәясен эзләде. Баскыч асларын, кар базын, кыяр түтәлләрен актарды. Хәтта Акбай оясына да үрмәләп кереп чыкты. Юк, җәя табылмады.

Нәсим, аптырауның соңгы чигенә чыккач, чормага менеп китте. Берәр малай көнләшүеннән шунда тотып томырмады микән? Тик чормада бабасының киез эшләпәсе бар – җәя юк. Кипкән балан бүкәне асылынып тора – җәя юк. Мич торбасы янында иске бишек аунап ята – җәя… ә?.. Тукта, тукта! Әллә күзенә күренәме Нәсимнең? Бишек эчендә авызы чүпрәк белән ябылган балчык чүлмәк утыра түгелме соң? Кайдан килгән ул? Кем куйган? Үткән атнада менгәндә генә бишектә әтисенең иске киез итегеннән башка әйбер юк иде бит.

Нәсим аптырап торды-торды да чүлмәк янына чүгәләп утырды. Чирткәләп алды. Дыңгырдамый. Димәк, буш түгел. Кызык. Эчендә ни икән, ә? Беләсе иде. Нәсим чүлмәкнең авызын чиште. Чиште дә өнсез-авазсыз калды. Карау белән һушны ала торган сап-сары кәрәзле бал! Нәсимнең авызыннан сулар килде. Нишләргә соң, ә? Әллә тәмен генә белеп караргамы? Шулай шул. Тәм белүдән кемгә ни зыян. Бөтенләй ашап бетерми лә Нәсим. Ул як-ягына ялт-йолт каранып алды. Аннан тиз генә балга бармагын тыкты. Тәмле-е! Чүт телен йотмады… Әмма… әмма нәрсә соң ул бер бармак! Кече телгә дә йокмады. Нәсим аны-моны уйлап тормады, бөтен дөньясын онытып, балны өч  бармак белән сыптыра башлады. Сипкел бит Фәхрүш әйтмешли, ярылганчы бал ашады Нәсим. Ашавын ашады. Ләкин соңга таба бал да әче була башлады, Нәсимнең дә йөрәгенә шом төште. Барыбер сизеләчәк. Әнисе сизә инде аны. Нишләргә? Их, ашамаган гына булса! Нәфесенә баш була алмады. Егет эше түгел инде бу. Инде эш үткән шул. Хәйләсен табарга кирәк.

Нәсим, каш җыерып, никадәр генә уйласа да, үч иткәндәй, бер хәйлә дә табылмады. Әһә, әгәр болай итсә… Аның әнисе курыкмаска, үз хатаңны таный белергә кирәк, ди бит. Әгәр балны ашап бетергәч, бөртек тә яшерми, бөтенесен сөйләп бирсә? Әнисе ни дияр иде икән? Әгәр эш шома гына үтсә, әнисе гафу итсә, Гөлсәрия белән Ирек алдында Нәсимнең дәрәҗәсе бермә-бер күтәрелә инде…

Әтисе дә, әнисе дә Гөлсәрия белән Ирекне мактаган була. Шулар кебек акыллы бул дип, Нәсимне үгетлиләр. Тапканнар акыллы кешеләрне! Гарьлегеңнән үләрсең! Гөлсәриясе әле көч-хәл белән сигезен тутырды. Нәсимнән төгәл өч яшькә бәләкәй. Бәләкәй булса да, тәмле тамак, конфет алып кайталармы, прәннекме – аңа. Конфетын да ашасын иде – жәл түгел. Чебен тимәс чер итә. Нәсим сукканчы ук елый башлый… Ә Иреге бөтенләй җебегән. Алтыга җитеп “р” хәрефен әйтә белми. Исемең ничек, дисәң, “Игек”, ди. Сарыкны “сагык”, сыерны “сыег” дип йөргән бәндәдә нинди акыл булсын. Иреге тәлинкә ватып, Гөлсәриясе сөт түгеп макталды. Макталуын да әйтер иде Нәсим! Ничек итеп ватуларын, түгүләрен сөйләп биргәннәр, имеш! Гаепләрен яшермиләр, янәсе. Ә менә Нәсим! Нәсим берәр көнне аларны шаккатырыр әле. Тегеләрнең күз алдында балны мин ашадым дип шартлатып әйтер дә бирер. Чатнаган тәлинкә белән ярты миски сөт түгел бу! Шундый зур гаепне тансаң да урынында. Менә бу куркаклык булмый инде…

Нәсим, шуларны уйлагач, чыннан да гайрәтләнеп киткәндәй булды. Чормадагы бал чүлмәге аны икенче көнне дә кызыктырып тора иде. Бу менүендә бер кесәсенә бал кашыгы, икенчесенә икмәк сыныгы тыгып менде. Бүресе улады Нәсимнең. Ниләр генә кыланып карамады ул! Барыбер җавап бирәсе инде, дип уйлады. Балга кайнар бәрәңге дә, тозлы кыяр да манчып ашады. Аны карлыган кагына төреп тә, чи камырга төреп тә авыз итте. Пешкән шалкан белән дә кабып карады, ачы керәнен дә манчып ялады. Тик шулай да соңга таба иң әйбәте – майлы бодай күмәченә ягып ашау икән дигән нәтиҗәгә килде.

Бер атна үттеме-юкмы – балдан җилләр исте. Нәсим аптырап китте. Әллә нишләп бик тиз бетте ул. Нәсим сизми дә калды. Күп-күп кабып та ашамады инде. Әз-әз генә капты. Олы кешеләр бал дисәң – бер кими, бармак тисә, ике кими, диләр. Дөрес икән. Хәер, Нәсим бармак кына түгел, кашык белән сыпыртты бит. Бетми хәле юк.

Әнисе чүлмәкнең буш икәнен күргәч, ах-вах итәр. “Кайсыгызның эше бу, шайтаннар?” – дип сорар. Шунда Нәсим торыр да, аның күзенә туп-туры карап әйтер. Минем эш, дияр. Моны ишеткәч, теге ике черки, шаккатып, бот чабар. “Кара әле бу абыйны! Курыкмыйча ничек шулай эшләгән”, – дип уйларлар. Ул мескеннәр как белән ашаганда балның әчкелтем булуын да, кайнар бәрәңге белән капканда төчкелтем икәнен дә белмиләр әле.

Менә бер көнне әтиләре эштән кайтты. Әниләре чәй әзерләде. Бишәүләп өстәл янына утырдылар. Әниләре хәйләле генә елмайды да:

– Бүген үзегезне бик тәмле бал белән сыйлыйм әле. Телләрегезне йотарсыз. Сезне сөендерим дип, юри саклап тоттым, – диде.

Нәсимнең йөрәге жу-у итеп китте.

Әниләре чормадан бик тиз әйләнеп төште. Буш чүлмәкне шап итеп өстәлгә утыртты.

– Кайсыгызның эше бу, шайтаннар? Тамагыгыз ачмы әллә сезнең? – дип кычкырды.

Ләкин әтиләре аны туктатты.

– Ачтан дип беләсеңмени аларны. Яшьләре шундый… Кызык тоела… – диде. Аннары, нидер уйланып, Нәсим белән Гөлсәриягә карап торды. Бик озак карап торды ул. Нәсимнең маңгае тирләп бетте. Менә хәзер мине әйтер дип, коты алынды. Юк, бу минутта балны мин ашадым, дип әйтергә аның кыюлыгы җитмәде. Элекке кәпрәюе шиңгән иде инде.

Шулчак әтиләре әкрен генә:

– Бу бик ярамаган эш инде, егетләр. Шулай да әйтегез әле, кем ашады балны? Курыкмагыз – тимим. Тик дөресен әйтегез! – дип сорады.

Нәсимнең башы тагын да аскарак иелде, Гөлсәрия кызарды, Ирек мышкылдап елап җибәрде:

– Ми-и-ин… Ә-ә… Миңгәгәй бүгекне атып бәггәч, менгәнием… Бег генә тапкыг ашадым… Багмак белән… Ә-ә-ә… Бег генә тапкыг ашаганга  бетмәс дигәнием… Ә-ә-ә…

Гөлсәриянең дә күңеле йомшарып китте, ул йөзен куллары белән каплады да:

– Мин өч тапкыр… Кашыгым чормадагы иске эшләпә эчендә, – дип пышылдады.

Нәсим генә дәшмәде.

1963 ел

«Бүтән алай эшләмим…» Леонид КАМИНСКИЙ /хикәя/

— Әә-ә, синме бу, Брюквин? Кер, әйдә, кер, күптән көтәм. Күрәсеңме, нинди хөрмәт сиңа: мәктәп директоры үзе, бөтен эшен ташлап, синең белән сөйләшеп утырырга җыена!

— Мин бүтән алай эшләмим…

— Әә-ә, эшнең нидә икәнен сиздеңмени? Ни турыда сөйләшәчәгебезне беләсең, алайса?

— Бүтән алай эшләмим…

— Бер әйттең бит инде! Менә, бу кәгазьдә синең маҗараларың хакында язылган. Тоташ бер исемлек! Укысаң, хәйран калырсың! әкият герое дип уйларсың!

— Бүтән алай…

— 1 апрель көнен алыйк. Ул көнне мәктәптә булмагансың. Дөресрәге, моны укытучылар гына шулай уйлаган. Чынлыкта, көне буе парта астында утыргансың. җитмәсә, моны “1 апрель шаяруы” дип атагансың…

— Бүтән…

— 4 апрель көнне физкультура дәресендә Аняның портфелен баскетбол кәрзиненә ыргыткансың, ул Петухов башына килеп төшкән!

— Бүтән…

— 6сы көнне тарих дәресендә шаккатыргыч ачыш ясагансың: декабристларны алар барысы да декабрь аенда туган өчен шулай атаганнар икән бит!

— Бүтән…

— 11ендә тәнәфес вакытында иптәшләреңә каратэ алымы күрсәткәндә укытучылар бүлмәсенә очып килеп төшкәнсең…

— Бүтән…

— 12сендә химия кабинетына кереп, көндәлегеңне азот кислотасында эретмәкче булгансың, ярый әле, җайлы савыт таба алмагансың…

— Бүтән…

— Ә кичә әдәбият дәресендә берьюлы ике “ике”ле алгансың: берсе – әйтеп торган өчен, икенчесе – ялгыш әйтеп торган өчен: янәсе, Муму кушаматлы сыер, хуҗасының әшәкелегеннән туеп, суга ташланган… Нишләргә инде синең белән, Брюквин?! Теләсәң, яхшы укый аласың бит син! Менә, узган айда математикадан “биш”ле алгансың!

— Мин бүтән алай эшләмим…

«Мерседес» шәбрәк!» Алмаз Гыймадиев /хикәя/

Фото: pixabay.com

Фәнзиләне 713нче номерлы балалар бакчасына тәрбияче итеп билгеләделәр. Кичә генә училище тәмамлап, бүген олы тормыш юлына аяк баскан кыз сөенеп туя алмады. Берсеннән-берсе сөйкемле сабыйларны күз алдына китереп, түземсезлек белән иртәгесе көнне көтте.

Менә ул бәләкәчләр!

Борын асты аллы-гөлле булып җемелдәгән берсенең башыннан сыйпады Фәнзилә:

– Әкият сөйлимме, балалар?

– Давай! – диде зур колаклы, тимгелле битле, муенына ав­томат аскан бер малай.

– Борын-борын заманда яшәгән, ди, бер әби белән бабай, – дип сөйләп китте Фәнзилә, – аларның балалары булмаган… Шуннан әби тоткан да, камыр әвәләп, мичкә тыккан…

– Йомырикмәк килеп чыккан мәллә?

Фәнзилә, аптырап, үзен бүлдергән ак бантиклы кызга ка­рады. Ни өчендер ак бантиклы кызның колготкасы арт яктан таш тутырган төсле асылынып тора иде.

– Колобок турында сөйли, колобок! — дип шаулашты бәләкәчләр.

– Это мы знаем! – диде шулчак автомат аскан тимгелле битле малай. – Колобок соңыннан төлкегә закуска була. Да­вай бүтәнне!

– Ярар соң, – диде Фәнзилә, – тыңлагыз алайса. Диң­гез буенда яшәгәннәр, ди, карт белән карчык. Көннәрдән бер көнне бабай алтын балык тоткан…

– Беләбез! – дип кычкырган тавышка сискәнеп китте Фәнзилә. Бая борын асты аллы-гөлле булып җемелдәгән җирән малай кычкырган икән. Җирән малай “голтырт!” итеп борынын тартып куйды. Аллы-гөлле утлар юкка чыкты.

– Беләбез! — диде ул. – Балык аңа, җибәр, ди, бөтен нәрсәңне үтим, ди, и бабай ванна сорый.

– Ванна түгел, тагарак… – диде ак бантиклы кыз. Аның колготкасындагы таш идәнгә төшеп җитә язган иде.

– Да, тагарак. Аннан соң өй сорый, гараж.

– Гараж сорамый, – диде ак бантиклы кыз.

– Да, сорамый… Аннары бабай патша була.

– Бабай түгел, әби…

– Да, әби… – җирән малайның борын асты тагын җемелди башлаган иде инде.

Фәнзиләнең түземлеге төкәнде:

– Нәрсә генә сөйлим соң сезгә? – диде ул, кулын як-якка җәеп. – Бөтен әкиятне беләсез икән ич инде?

Шулчак автомат аскан малай алгарак чыкты:

– Апа, “Джип” шәбрәкме, “Мерседес”мы?

– Нәрсә, нәрсә? – Фәнзилә берни аңламый иде.

– “Джип” шәбрәк, – диде җирән малай. – Аның дүрт тәгәрмәче дә алга өстери.

– “Мерседес”та гел компьютер гына, – диде автомат аскан малай.

– Бортовой компьютер “Джип”та да бар…

– Аның каравы “Мерседес”та кондиционер…

– Ә “Джип”та климат-контроль… абыес… гур…

Фәнзилә башы әйләнә башлавын сизде.

– Апа, мин “ә” иттем, – диде шулчак ак бантиклы кыз.

– Апа, сез кияүдәме?

– Апа, Ринат миңа өйләнәм, ди…

– Апа, Динал бүген тәмәке талтты…

– Апа, апа, Гүзәл әләкче ул…

Фәнзилә ак бантиклы кызны, колготкасын алыштырырга дип, бүтән бүлмәгә алып чыгып китте. Бу минутларда әле генә әкият тыңлаган балалар дөбер-шатор котыра, автомат аскан малай “Мерседес”ның шәб­рәк икәнен аңлата алмагач, җирән малайга автоматының түтәсе белән берне менеп төшәргә дә өлгергән иде инде.

Алмаз Гыймадиев