Балаларыбызның әти-әниләргә әйтер сүзләре

Фото: pixabay.com

Әлеге текст үзенә ирек яуларга һәм хокукларын якларга теләгән баланың үзенчәлекле монологы гына түгел, ә өлкәннәрне үзара аңлашуга, әңгәмәгә чакыру да.

👶❤ Мине артык иркәләмәгез, моның белән сез мине бозасыз. Мин нәрсә сорыйм, шуны алырга кирәк түгел икәнлеген бик яхшы беләм, бары сезне сынап кына карыйм.
👶❤ Миңа карата кырыс булырга курыкмагыз. Миңа шундый мөгамәлә ошый. Бу миңа үз урынымны билгеләргә ярдәм итә.
👶❤ Юләр һәм мәгънәсез сорауларыма җавап бирмәгез. әгәр болай эшлисез икән, бераздан гел үземә генә игътибар иттереп торырга теләвемне аңларсыз.
👶❤ Минем юк-барга җебергә торуларыма артык игътибар итмәгез. Мин бик еш кына авыруга сабышып үземә күңеллелек, рәхәтлек ала башларга мөмкинмен.
👶❤ Минем тискәре гадәтләремә артык игътибар итмәгез. Бу миңа аларны тагын да дәвам итү өчен сәбәп булырга мөмкин.
👶❤ Миңа үземне үз яшемә караганда кечерәк итеп тоярга юл куймагыз. Мин елап сезне һәр очракта «җиңә» башларга мөмкинмен.
👶❤ Мин үзем башкара алган эшләрне минем өчен эшләмәгез, чөнки алга таба да сезне хезмәтче итеп файдалана башлаячакмын.
👶❤ Минем провокацияләргә бирелмәгез. Юкса мин тагын да зуррак «биңү»ләргә ирешергә тырышачакмын.
👶❤ Мин нәрсәне дә булса ялгыш эшләгән өчен тизрәк сорау ала башламагыз. Кайчак мин ни өчен нәкъ менә шулай эшләгәнемне белмим.
👶❤ Минем намусымны артык зур сынауларга куймагыз. Куркып, ялганчыга әйләнергә мөмкинмен.
👶❤ Минем курку-шикләнүләрем сезне борчуга салмасын. Юкса мин тагын да катырак курка башлаячакмын. Мине бары тик курыкмаска гына өйрәтегез.
👶❤ Үти алмастай вәгъдәләр бирмәгез. Бу минем сезгә булган ышанычымны какшата.
👶❤ Икеле-микеле сөйләшмәгез. Бу миңа үз сүземне сүз итәргә мөмкинлек калдыра.
👶❤ Миңа гел бәйләнеп, бертуктаусыз мыгырданып тормагыз, юкса мин ишетмәмешкә салышып үз-үземне якларга мәҗбүр булачакмын.
👶❤ Миңа бертуктаусыз нотык укымагыз. Минем нәрсәнең начар, нәрсәнең яхшы икәнен белүемне күреп, сез гаҗәпкә калачаксыз.
👶❤ Беркайчан да үзегезне камил һәм гөнаһсыз итеп күрсәтергә тырышмагыз. Болай эшләп сез үзегезне башкалар белән чагыштырып карарга урын калдырачаксыз.
👶❤ Мин: «Мин сезне күралмыйм!», дисәм, курыкмагыз, үпкәләмәгез. Минем бу сүзләремнең мәгънәсе бөтенләй башка. Мин сезнең миңа карата эшләгән начар гамәлләрегез өчен үкенүегезне генә телим.
👶❤ Әгәр сез башта миңа мине яратуыгыз хакында әйтеп, аннары үзегез өчен берәр эш башкаруымны сорасагыз, мин үземне базарда дип хис итәчәкмен. Бу очракта мин сатулаша башлыйм һәм җиңәчәкмен дә.
👶❤ Минем нәрсәне дә булса ялгыш эшләвемне үлемгә тиң гамәл итеп карамагыз. Минем дә хаталанырга, аны төзәтергә һәм шуннан сабак алырга хакым бар. Әгәр сез мине бернигә дә яраксыз дип битәрләп торсагыз, алга таба мин нәрсә дә булса эшләргә куркып торачакмын.
👶❤ Мине үзем ясаган хаталарның нәтиҗәсеннән сакларга тырышмагыз. Сезнең кебек мин дә үз тәҗрибәмнән чыгып өйрәнәм.
👶❤ Минем экспериментлар ясарга яратканымны онытмагыз. Шулай итеп мин дөньяны өйрәнәм, зинһар өчен, моңа каршы килмәгез.
👶❤ Конфликтның иң кызган вакытында минем үз-үземне тотышым турында фикерләрегезне әйтеп калырга ашыкмагыз. Кайбер объектив сәбәпләр аркасында бу вакытта минем колакларым томалана һәм сезне тыңлыйсы килү теләге кими. Билгеле бер адымнар ясагыз, ә минем белән бу турыда соңрак сөйләшерсез.
👶❤ Чит кешеләр барында мине төзәтергә тырышмагыз. Күзгә-күз карап тыныч тавыш белән ясалган кисәтүләргә мин күбрәк игътибар итәм.
👶❤ Сезнең хуплау, мактауларыгыздан башка минем уңышларга ирешә алмасымны аңлагыз.
👶❤ Мин сезнең бер-берегезне яратуыгыз аркасында дөньяга килүемә ныклап ышанырга тиешмен. Сезнең гел талашып, әйткәләшеп торуларыгыз моның киресен раслый.
👶❤ Мин энемне яки сеңлемне артыграк яратуыгызны күрсәм ачуланачакмын һәм игътибар белән ярату күбрәк эләгүчегә күбрәк һөҗүм итәчәкмен, чөнки шулай гаделрәк булыр дип саныйм.
👶❤ Мин хәзердән үк инде капма-каршы җенес белән кызыксынам. Әгәр сез бу турыда сөйләшүдән качсагыз һәм берни дә аңлатмасагыз, бу турыда мин яшьтәшләремнән һәм өлкәнрәк балалардан беләчәкмен. Сезгә шулай тынычрак булырмы?
👶❤ Минем ачыктан-ачык сорауларымнан качмагыз. Әгәр ул сорауларга җавап бирмисез икән, мин аларны сезгә бирүдән туктыйм һәм кирәкле мәгълүматны каяндыр читтән эзли башлаячакмын.
👶❤ Сезгә бик авыр булган вакытны мин тоям. Миннән качмагыз. Барысын да үзегез белән кичерергә мөмкинлек бирегез. Сез миңа ышанасыз икән, мин дә сезгә ышаначакмын.
👶❤ Без бик аз вакыт бергә булабыз дип борчылмагыз. Минем өчен вакытның күпме булуы түгел, ә бергә үткәргән вакытның ничек булуы мөһимрәк.
👶❤ Мине көч кулланып җиңәргә тырышмагыз. Бу миндә көчлене генә санга сугарга кирәк икән дигән ялгыш фикер калдыра.
👶❤ Мин яшьтәшләремә һәм үземнән өлкәнрәкләргә тартыла торган чорда бик игътибарлы булыгыз. Бу вакытта минем өчен аларның фикере сезнекеннән өстенрәк булырга мөмкин. Бу чорда мин сезгә гел тәнкыйть белән караячакмын һәм сүзләрегезне кылган гамәлләрегез белән чагыштырып торачакмын.
👶❤ Миңа карата дустанә мөнәсәбәттә булыгыз. Шул вакытта мин дә сезнең дустыгызга әйләнермен. исегездә тотыгыз: мин тәнкыйтькә карап түгел, ә үрнәккә карап өйрәнәм.

Мәгълүмат gzalilova.narod.ru сайтыннан

Баланы иҗатка якынайтып тәрбияләү

Баланы поэзия, сынлы сәнгать, музыка матурлыгы белән таныштыру аны рухи яктан баета, кешеләргә һәм әйләнә-тирәгә карата иҗади мөнәсәбәттә булырга өйрәтә.

талант

Үзләре ясаган рәсемнәрдә кечкенәләр тормыштан алган тәэсирләрдән чагылдыралар. Рәсем баланы фикер йөртергә, хыялланырга өйрәтә. Күргәнен сүрәтли алу осталыгы безнең нәни рәссамнарыбызда әле еш кына җитенкерәп бетми. Мондый очракта без, өлкәннәр, аларга ярдәмгә киләбез. Ләкин әлеге ярдәм аңа һич тә мәҗбүриләп тагылмасын. Биргән киңәшләребез дә кырт кисеп әйтелмәсен.

Без, ата-аналар, балаларыбызны иҗатка сак, игътибарлы булырга күнектерергә тиешбез. Моның өчен күрәсең, бала белән бергә аның рәсемнәрен, ясаган әйберләрен ешрак караштыргалап торырга кирәктер. Алар буенча фикер алышу, мөмкин кадәр мактауга саранланмау, кирәк икән, файдалы киңәшләр бирү урынлы.

Баланы үз эшен төгәлләмичә, арып,  рәсем ясаудан туеп, аны кинәт кенә ташлау очраклары да булырга мөмкин. Андый вакытларда аның сәбәбен ачыкларга, балага эшен төгәлләргә кушарга кирәк. Болай эшләп без баланы түзем булырга өйрәтәбез.

Ләкин баланың эшен күреп таң калуыгызны аңа артык сиздерергә, аны күккә чөеп мактарга ярамый.

Үзен башкалардан яхшырак, өстенрәк итеп күрү тойгысы баланың характерында масаючанлык сыйфатының үсүенә китерә.

Иң яхшысы- үз балабызның иҗади мавыгуын игелекле эшкә юнәлтик. Моның өчен, һәр форсаттан файдаланып, нәни рәссамыбызга үзенең иң-иң яхшы рәсемнәрен, ясаган әйберләрен әбисенә, дустына. Сеңлесенә бүләк итәргә киңәш бирик.

Шулай ук балаларыбызның тормышы сынлы сәнгать белән генә түгел, бәлки музыка, әдәбият белән дә баетылырга тиеш. Телевизордан яки кинотеатрда караган һәрбер фильм укылган яки сөйләнгән һәр әкият, балалар өчен булган һәр спектакль турында бала белән фикер алышу, аңардан кайсы геройның ни өчен ошавын, кайсылары ошамавын сорау; яраткан герое урынында ул булса үзен ничек тотар иде, шул турыда хыялга бирелеп алу зарури. Шулай итеп без баланы кабул итү- үзләштерү культурасына өйрәтәбез.

Без балаларыбызны матурлыкны күреп тоя белергә. аларны табигатькә якынайтып та, Җир йөзендә безгә кадәр яшәгән һәм хәзер яши торган искиткеч кешеләр турында сөйләп тә өйрәтәбез. Балаларыбызны күзәтергә, тыңларга өндибез, дөньяга иҗади мөнәсәбәттә булырга өйрәтәбез.

Баланың ясаган рәсеме нәрсә турында сөйли?

Балагыз рәсем ясарга яратамы? Ул күбрәк нинди төсләр куллана, нәрсәләр ясый? Күп очракта әти-әни рәсем сызгалап утырган баласына комачауламаска теләп, аны үзен генә калдыра. Ә бит гади генә рәсем дә балагызның эчке хис-кичерешләре турында  сөйли ала. Баланың беренче карашка күренмәгән  борчулары, куркулары рәсемдә чагылыш таба.  

гаилэ

Психологлар баланың эчке күңелен яхшырак аңлар өчен төрле тестлар тәкъдим итә. Мәсьәлән, “Минем гаилә” дип аталган рәсем тесты баланың гаилә әгъзаларына, туганнарына карата мөнәсәбәтен күрсәтергә сәләтле.

Балагызга “Минем гаилә” темасына рәсем ясарга тәкъдим итегез.

Беренчедән, баланың нинди төсләр куллануын карагыз. Җылы төсләр баланың тыныч булуын, ә салкын төсләр куллануы – борчу, курку булуы турында сөйли.

Икенчедән, үлчәмнәргә күз салыгыз. Әгәр ул ясаган кеше рәсемендә гәүдә төзе­леше һәм үлчәмнәр чагыштырмача дөрес икән, димәк, бала әти-әнисе һәм туганнары белән җылы мөнәсәбәттә. Әгәр әти яисә әнинең авызы зур икән – димәк бала еш критикага бирелә, аны күп әрлиләр һәм бала өчен бу зур стресс булып тора.

Бала беренче булып кемне ясый? Беренче ясаган кеше, аңа аеруча якын булуын аңлата. Әгәр дә гаилә әгъзалары бер-берсенә якын икән – димәк гаиләдә бердәмлек хөкем серә. Әгәр бала белән әтисе яки әнисе арасында ара ерак яки бер киртә тора икән, димәк баланың әлеге кеше белән мөнәсәбәтләре  начар.

Бала әтисен ясамаса? Кайбер китапларда бу баланың әтисен кабул итмәве дип аңлатылса да, моның белән генә чикләнмичә, сораштыру да үт­кәрергә кирәк. “Ул кайда, нишли?” ише сораулар биреп, гаилә башлыгының эштә булуы ачыклана ала. “Сиңа кемнең булышуын телисең?” дигән сорауга җавап “Әти” булса, димәк, бала аның игътибарын барыбер.

Әгәр баланың бер туганы ясалмаган яки башкалардан ераграк икән, аларның мөнәсәбәтләрен ныгыту өстендә эшләргә кирәк дигән сүз.

Баланы ясаган һәр рәсеме өчен мактарга, дәрт биреп торырга кирәк. Чөнки аның эшчәнлеге, үз-үзенә ышанычы шул рәсем аша ныгый.

Шулай итеп, гади рәсем ярдәмендә, гаиләне тагын да ныгытырга, мөнәсәбәтләрне тагын да яхшыртырга мөмкин. Бары ата-ананың теләге һәм тырышлыгы гына кирәк. Сабыйларыгызга игътибарлы булыгыз, аларның күңелләре нечкә булуы турында онытмагыз.

 

Ата – аналар көндәлегенә. Балага боерык бирергә ярыймы?

Кайбер ата – аналарның телләреннән түбәндәге сүзләр төшми: ”Мин нәрсә әйттем?..”, “Нәрсә кушсалар, шуны эшлә” һ.б. Бу гади сүзләр генә түгел. Бу -тәрбияләү методлары (алымнары). Әти — әниләр үзләрен боерык бирүче дип, ә баланы гаепләргә кирәк дип уйлыйлар.

Гаилә “колы”н ирекле шәхес булып формалаша алмавын алар белмиләр, яки уйлап та карамыйлар.

 Җәза бирү һәм аны мәҗбүр итү тәрбия өлкәсендә бары тик начарлык кына китерә. Аңа боерык биреп буйсынса да, ул үзенең фикерендә кала. Ул  чын күңеленнән эшләмәсә, алдар, үзенең чын йөзен яшерер (битлеген билгеле бер вакытка кадәр салмас).

Шулай итеп ул тормыштан ямь, тәм таба алмас, ул үз туган йортында барысыннан да үзенең серен яшерер; яшерен, астыртын булыр, иптәшләре белән аралашудан качар, укытучыдан читләшер (ялгыш сүз әйтермен дип курка).

Тәрбия өлкәсендә төп алым – ул ышандыру. Моның өчен аны ышандырырлык итеп, үзегезнең яхшы якларыгызны күрсәтергә тырышыгыз, аның белән аралашыгыз. Шул вакытта гына сезнең уегыз аның уе белән, сезнең теләкләрегез аныкы белән тәңгәл киләчәк.

Әти — әниләргә киңәшләр. Гаиләдә балага ничек ярдәм итәргә?

Балага елмаюлы караш белән карагыз: ул табак – савыт юамы, дәрес хәзерлиме, үзенең уенчыклары белән уйныймы, барыбер;

Аны мактагыз, аркасыннан сөегез, башыгызны җилкәсенә куегыз,…;

Аның тәртибендә кечкенә генә яхшылык күренсә дә телдән мактагыз;

Һәрвакыт : “Син дөрес”, “Синең белән килешәм”, диегез. Бу балада хөрмәт тәрбияли;

Аңа бүләк бирер алдыннан, бүләкне дөрес кабул итүен булдырыгыз.